تحول در طرح ترافیک تهران: از عوارض ثابت تا محاسبه بر اساس پیمایش و آلودگی

ضعف‌های ساختار کنونی و لزوم نگاه بلندمدت

سیدمجتبی شفیعی، دبیر شورای عالی ترافیک کشور، با تأکید بر اینکه تصمیمات حوزه حمل‌ونقل شهری نباید در کوتاه‌مدت تغییر کند، اظهار داشت که این تصمیمات باید با سبک زندگی مردم منطبق بوده و برای سالیان متمادی پابرجا بمانند. وی به بازنگری طرح در سال ۱۳۹۸ اشاره کرد که مدل آن به صورت پلکانی و بر اساس ساعت ورود و وضعیت معاینه فنی درآمد، اما همچنان دارای ضعف‌های ساختاری است.

طرح کنونی به صورت «صفر و یک» با دو رینگ تعریف شده که صرفاً با ورود خودرو، عوارض پرداخت می‌شود. واقعیت این است که وضعیت آلودگی هوا با این شرایط انطباق ندارد؛ آلودگی به صورت یک طیف پراکنده در سطح شهر وجود دارد و هدف از این طرح کاهش آلودگی هواست، نه کاهش ترافیک.

وی افزود که استفاده از ابزارهای هوشمند جدید می‌تواند طرح را عادلانه‌تر کند. برای مثال، یک تاکسی اینترنتی که تمام ساعات در محدوده تردد می‌کند، نباید با خودرویی که صرفاً وارد شده و پارک کرده است، تفاوتی در پرداخت عوارض داشته باشد.

مدل‌های پیشرو برای تعیین عوارض عادلانه‌تر

دبیر شورای عالی ترافیک کشور به طرحی اشاره کرد که دو سال قبل مطرح شد و امروز در کشورهایی مانند سنگاپور به صورت آزمایشی در حال اجراست. در این مدل، شهروندان متناسب با عوارضی که برای شهر ایجاد می‌کنند (اعم از آلایندگی و ازدحام ترافیکی) باید هزینه پرداخت کنند، نه صرفاً با ورود به محدوده.

پارامترهای پیشنهادی برای قیمت‌گذاری هوشمند

مدل پیشرو پیشنهادی شامل پارامترهای زیر در قیمت‌گذاری عوارض تردد است:

• وضعیت آلودگی آن نقطه در زمان سفر.
• تراکم ترافیک در مسیر.
• زمان سفر.
• برخی دیگر از پارامترهای مدیریتی.

شفیعی در ادامه تأکید کرد که اگرچه مدلی که اخیراً به شورای ترافیک تهران پیشنهاد شده، به دلیل ساده‌سازی در اجرا، تمام این مشخصات را لحاظ نمی‌کند، اما از این جهت عادلانه‌تر است که عوارض را متناسب با مدت حضور وسیله نقلیه در محدوده تعیین می‌کند. وی اجرای این تغییرات را با تکمیل دوربین‌های شهری، امکان‌پذیر دانست.

بازنگری ساختار ۴۰ ساله: از مدیریت تا پیمایش

جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، ضمن تأیید اینکه طرح ترافیک کنونی ایده‌آل نیست و باید ساختار با قدمت بیش از ۴۰ سال آن بازنگری اساسی شود، هدف اصلی قوانین محدودیت‌زا را ایجاد بازدارندگی و مدیریت ترافیک دانست، نه تبعیض یا درآمدزایی صرف.

وی با اشاره به حمایت‌های صورت گرفته از گروه‌های خاص (مانند بیماران خاص، جانبازان، معلولان و پزشکان) در طرح فعلی، آن را ضد عدالت اجتماعی ندانست، اما بر لزوم تحول تأکید کرد. شهرداری تهران در حال مطالعه بر روی طرح جدیدی است که مکانیزم مدیریت ترافیک شهر را تغییر خواهد داد:

محاسبه عوارض بر اساس میزان پیمایش

این طرح جدید هزینه‌ها را بر اساس میزان پیمایش خودروها در محدوده طرح ترافیک محاسبه می‌کند. هدف از این الگو، کاهش ترافیک، کاهش آلایندگی هوا و بازگشت زندگی به محدوده مرکزی شهر است. تشکری هاشمی در پایان متذکر شد که صرفاً تغییر مکانیزم نرخ‌گذاری کافی نیست و باید چارچوب کلی طرح و شاخص‌های دیگر نیز مورد بازنگری قرار گیرند و این طرح باید قبل از اجرا به تصویب صحن شورا برسد.