تحول سبز در روستاهای گیلان: از کوه زباله تا مزرعه با تفکیک پسماند

آغاز تحول و آموزش خانه‌به‌خانه در سالکده

«لیلا پورموحدی»، فعال محیط‌زیست، با اشاره به آغاز فعالیت‌های آموزشی از سال ۱۳۹۹، اظهار داشت که پس از استقرار دستگاه ریجکت‌سوز، آموزش‌های خانه‌به‌خانه در روستای سالکده انجام شد. وی تأکید کرد که در سال ۱۴۰۰، آموزش تفکیک زباله از مبدا توسط خانواده‌ها آغاز شد؛ فرآیندی که مستلزم تغییر عادت‌های ۲۰ تا ۳۰ ساله مردم بود.

با صبر و استمرار، حتی در دوران سخت کرونا، یک شب ۲۷ مخزن زباله جمع‌آوری شد و آموزش‌ها ادامه یافت. بسته‌های تشویقی برای خانواده‌ها در نظر گرفته شد و مشاهده خطرات زباله در محل دپو، انگیزه مشارکت را افزایش داد.

در کنار مدیریت پسماندهای خانوار، زباله‌های محل دپوی قدیمی نیز سوزانده شد و یک فضای سبز از محل دپو ایجاد گردید که اکنون مردم در آنجا محصولاتی نظیر برنج، ذرت و خیار می‌کارند.

احیای زمین‌های آلوده و استقرار دستگاه ریجکت‌سوز

«پیام آرام بن»، دهیار روستای لسکوکلایه، وضعیت بحرانی محل دپوی زباله را یادآور شد که از سال ۱۳۸۱ به «کوهی از زباله» تبدیل شده بود. وی افزود که موضوع تفکیک زباله از مبدا از سال ۱۴۰۰ با مشارکت اهالی روستا آغاز شد. در این طرح:

• تولید زباله کاهش یافت.
• تفکیک زباله توسط مردم انجام شد.
• زباله‌های خشک خریداری می‌شدند.

وی همچنین به مراحل قانونی جانمایی دستگاه ریجکت‌سوز اشاره کرد و گفت که با همت مردم و دریافت مجوزهای لازم، این دستگاه مستقر شد و فضای سبز ایجاد شده، نمونه‌ای عینی از مدیریت موفق پسماند است.

حسن نیک‌پی، فعال محیط‌زیست، نیز با اشاره به تکمیل زنجیره مدیریت پسماند، بیان کرد که در مرحله اول، آموزش خانه‌به‌خانه و مدیریت زباله‌های ریجکتی و جمع‌آوری زباله‌های باارزش انجام شد و در سال ۱۴۰۰ با استقرار دستگاه ریجکت‌سوز بومی، زنجیره مدیریت پسماند در سالکده کامل شد. این موفقیت نتیجه همکاری مردم، مسئولان محلی و فعالان محیط‌زیست است.

مشارکت فعال اهالی و نتایج عملی

«حسن قربان‌زاده»، یکی از اهالی فعال سالکده، تجربه خود را این‌گونه شرح داد: «وقتی آموزش‌ها شروع شد، کم‌کم یاد گرفتیم زباله‌های تر را جدا کنیم و برای دام‌ها استفاده کنیم و زباله‌های خشک نیز قابل فروش و درآمدزایی شد.» وی افزود که با اثرگذاری دستگاه ریجکت‌سوز، زباله‌های غیرقابل بازیافت دیگر در محل دپو باقی نمی‌مانند و زمین آلوده تبدیل به فضای سبز شده است.

«نسرین یوسفی‌پور»، از بانوان همراه در طرح، نیز از تغییر فرهنگی سخن گفت:

ما یاد گرفتیم چگونه زباله‌ها را دسته‌بندی کنیم و حتی بچه‌ها هم کمک می‌کنند. قبلاً بوی بد محل دپو آزاردهنده بود، اما حالا با دستگاه ریجکت‌سوز، زباله‌های غیرقابل استفاده سوزانده می‌شوند و زمین تبدیل به جای سبز شده است. حس خوبی دارد وقتی می‌بینی روستا از تمیزی نفس می‌کشد.

روستای سالکده با ۴۸۰ خانوار، اجرای حدود ۹۰ درصدی طرح تفکیک زباله از مبدا را تجربه کرده و به عنوان «روستای سبز گیلان» شناخته می‌شود. روستای لسکوکلایه نیز با ۱۱۰۰ خانوار، تقریباً ۸۰ درصد تفکیک زباله از مبدا را انجام می‌دهد. لازم به ذکر است که در بخش بندر کیاشهر ۳۲ روستا وجود دارد که ۸ روستای آن ساحلی هستند و به‌طور متوسط، هر هفته حدود ۵ تن زباله در این روستاها تولید می‌شود.

الگویی برای توسعه پایدار

تجربه موفق روستاهای سالکده و لسکوکلایه نشان داد که با آموزش مستمر، مشارکت فعال مردم، بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی و حمایت مسئولان، می‌توان بحران‌های زیست‌محیطی را مهار و مسیر توسعه پایدار را هموار کرد. این روند ضمن کاهش چشمگیر زباله و احیای زمین‌های آلوده، فرهنگ مسئولیت‌پذیری و حفاظت از محیط‌زیست را در میان اهالی تقویت کرده و زمینه‌ساز شکل‌گیری روستاهایی با زیست‌بوم سالم و پایدار شده است.