سی‌وهفتمین جشنواره تئاتر استانی آذربایجان شرقی؛ خروج از مرکزگرایی و چالش‌های زیرساختی

رویکرد جدید جشنواره: فاصله گرفتن از مرکزگرایی

میثم حبیبی، دبیر اجرایی جشنواره، با اشاره به روند برگزاری این رویداد اظهار داشت که امسال تلاش شد تا همه شهرستان‌های استان درگیر شوند و این هدف محقق شد. در مجموع ۵۶ اثر برای حضور در جشنواره شرکت کردند که پس از ارزیابی هیئت انتخاب، ۲۶ اثر به مرحله رقابتی راه یافتند.

مشارکت گسترده شهرستان‌ها

وی تأکید کرد که از میان ۲۶ اثر راه‌یافته، بیش از نیمی متعلق به شهرستان‌ها بود. این رویکرد باعث شد تا جشنواره از حالت صرفاً گروه‌های تبریزی خارج شود و شهرستان‌هایی که چند سال فعالیت نمایشی نداشتند، دوباره وارد چرخه تولید شوند. این مشارکت گسترده، حال و هوای تازه‌ای به جشنواره بخشید.

اولویت اصلی جشنواره این بود که گروه‌ها بتوانند در فضایی آرام‌تر و حرفه‌ای‌تر کار کنند. جشنواره به‌مدت ۱۰ روز برگزار شد و سالن‌ها به‌صورت ۲۴ ساعته در اختیار گروه‌ها بودند. برای هر نمایش دو اجرای رسمی در نظر گرفته شد؛ اجرای نخست برای آشنایی با سالن و اجرای دوم برای داوری رسمی.

دبیر اجرایی جشنواره، کیفیت آثار شهرستان‌ها را چشمگیر دانست و آن را نشانه‌ای از رشد تئاتر در نقاط مختلف استان برشمرد. وی همچنین بر نقش حیاتی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و آموزش گسترده در ارتقای کیفیت آثار و هموار شدن مسیر حضور استان در جشنواره‌های ملی و بین‌المللی تأکید کرد.

ارزیابی داوران: کیفیت رو به رشد و چالش‌های زیرساختی

اعضای هیئت داوران جشنواره، ضمن تمجید از سطح برگزاری و تلاش تیم اجرایی، به ارزیابی کیفیت آثار پرداختند.

تنوع کیفی و برابری شهرستان‌ها با مرکز

فرزاد تقی‌لر، عضو هیئت داوران، کیفیت برگزاری جشنواره امسال را «فوق‌العاده» توصیف کرد و افزود که تبریز امسال آغازگر جشنواره‌های استانی در کل کشور بوده است. وی درباره سطح اجراها گفت:

• سطح آثار امسال نسبتاً متنوع است و نمی‌توان قضاوت یک‌سویه داشت.
• تحصیل‌کردگان تئاتر در سراسر استان پراکنده شده‌اند.
• کیفیت آثار شهرستان‌هایی مانند مرند، مراغه، بناب، سراب و اهر تفاوت چندانی با تبریز ندارد.
• مشکل اصلی شهرستان‌ها نه در نیروی انسانی، بلکه در امکانات سخت‌افزاری است.

حسین اصل عبداللهی، دیگر عضو هیئت داوران، نیز پیشرفت جشنواره را از نظر تعداد و کیفیت آثار نسبت به سال‌های قبل تأیید کرد و اشاره کرد که برگزاری دوره‌های آموزشی در شهرستان‌ها توسط انجمن نمایش، ثمرات خود را در آثار حاضر نشان داده است. وی تأکید کرد که داوران بر اساس کیفیت هر اثر قضاوت می‌کنند و هیچ تفاوتی میان تبریز و شهرستان‌ها قائل نیستند.

علی پوریان، داور دیگر جشنواره، با اشاره به رقابت ۲۵ نمایش در رشته‌های مختلف، تصریح کرد که در میان آثار شهرستان‌ها، کارهایی وجود دارد که از نظر کیفیت اجرا و خلاقیت، حتی از برخی آثار تبریز هم جلوتر هستند. وی پیشنهاد داد که برای گروه‌های تازه‌کار، بخشی جداگانه در نظر گرفته شود تا بتوانند بدون رقابت سنگین با گروه‌های حرفه‌ای، تجربه‌اندوزی کنند.

نیاز مبرم به جلسات نقد و بررسی

یکی از نکات مورد اجماع داوران و هنرمندان، غیبت جلسات نقد و بررسی در این دوره از جشنواره بود. تقی‌لر، عبداللهی و پوریان همگی بر اهمیت این جلسات تأکید کردند:

• فرزاد تقی‌لر: جای خالی جلسات نقد و بررسی که امسال برگزار نشد، بسیار حس می‌شد. این جلسات به هنرمندان کمک می‌کند تا نقاط ضعف کارشان را بشناسند.
• حسین اصل عبداللهی: تئاتر زمانی رشد می‌کند که گفت‌وگو در آن جریان داشته باشد. امیدوارم در دوره‌های بعد این بخش جدی گرفته شود.
• علی پوریان: پیشنهاد می‌کنم در کنار بخش رقابتی، بخش‌های جنبی مانند جلسات نقد و بررسی و کارگاه‌های آموزشی دوباره احیا شوند تا جشنواره بُعد آموزشی پیدا کند.

دیدگاه هنرمندان و شرکت‌کنندگان

هنرمندان حاضر در جشنواره نیز نظرات خود را درباره روند برگزاری و کیفیت آثار بیان کردند:

• بهنام پناهی (کارگردان): اضافه شدن بخش جنبی نمایشنامه‌خوانی (مانند اجرای «سلطان مار» از بهرام بیضایی) اقدامی بسیار مثبت است که فرصت محک خوردن برای تازه‌واردان را فراهم می‌کند.
• حجت مقدم (کارگردان از مراغه): جشنواره امسال از نظر تنوع آثار و حضور گروه‌ها از شهرهای مختلف بسیار غنی‌تر شده است.
• شادی شایگان (بازیگر از میانه): شرایط جشنواره خوب بود اما گروه‌های شهرستانی با مشکل اسکان و خستگی رفت‌وآمد مواجه بودند. تأمین بودجه مناسب برای اقامت، کیفیت اجراها را بالاتر می‌برد.
• دینا یوسفی (گریمور): رقابت امسال جدی‌تر بود و امکانات به‌خوبی فراهم شده بود.

همچنین برخی تماشاگران خواستار بازگشت محل اجرا به تئاتر شهر تبریز و افزایش تنوع موضوعی آثار در دوره‌های آینده شدند.