پایان پروژه جاه‌طلبانه برکترو استارشات؛ رؤیای سفر میان‌ستاره‌ای به آیندگان سپرده شد

پروژه برکترو استارشات که در سال ۲۰۱۶ با هدف جاه‌طلبانه ارسال نانوفضاپیماها به نزدیک‌ترین ستاره به منظومه شمسی، یعنی پروکسیما قنطورس، آغاز شده بود، پس از گذشت حدود یک دهه فعالیت به پایان راه خود رسیده است. این پروژه که قرار بود با استفاده از بادبان‌های نوری و پرتوهای لیزر، فضاپیماها را به ۲۰ درصد سرعت نور برساند، با چالش‌های مهندسی و مالی عظیمی روبرو شد.

جاه‌طلبی بی‌سابقه: سفر به پروکسیما قنطورس

ایده‌ی اصلی پروژه برکترو استارشات، که با حضور چهره‌های برجسته‌ای چون استیون هاوکینگ و یوری میلنر معرفی شد، بر پایه‌ی ارسال گروهی از نانوفضاپیماهای فوق‌سبک به سوی منظومه‌ی ستاره‌ای آلفا قنطورس و به‌طور خاص، ستاره‌ی پروکسیما قنطورس بنا شده بود. این ستاره در فاصله‌ی ۴٫۲ سال نوری از زمین قرار دارد.

مکانیسم پیشنهادی شامل پرتاب هزاران فضاپیمای فوق‌سبک از زمین و تاباندن پرتوهای لیزر قدرتمند به بادبان‌های بازتابنده‌ی آن‌ها بود. این نیروی عظیم لیزری می‌توانست سرعت فضاپیماها را در مدت تنها ۱۰ دقیقه به ۲۰ درصد سرعت نور برساند؛ سرعتی که سفر میان‌ستاره‌ای را در مقیاس زمانی انسانی ممکن می‌ساخت.

فناوری نانو و شتاب‌دهی فوق‌سریع

نانوفضاپیماهای طراحی‌شده برای این مأموریت، که «نانوکرافت» نامیده می‌شدند، اندازه‌ای در حد تراشه‌ی گوشی‌های هوشمند داشتند. روی این تراشه‌ها، بادبانی فوق‌سبک و براق نصب می‌شد تا بتواند نیروی لیزر را جذب و فضاپیما را شتاب دهد. نمونه‌های اولیه‌ی این تراشه‌ها قطری در حدود ۱۵ میلی‌متر داشتند.

چالش‌های مهندسی و محدودیت‌های مأموریت

با وجود جاه‌طلبی پروژه، چالش‌های مهندسی آن بسیار فراتر از انتظارات اولیه بود. دستیابی به هدف نیازمند غلبه بر موانع فنی متعددی بود:

• ساخت بادبان‌های نوری فوق‌سبک، مقاوم و با بازتابندگی بالا.
• هم‌ترازی دقیق و هماهنگ‌سازی هزاران لیزر قدرتمند روی زمین برای ایجاد یک پرتو واحد.
• طراحی سامانه‌ای کارآمد برای ارسال داده‌های جمع‌آوری‌شده از فاصله‌ی ۴٫۲ سال نوری به زمین.

علاوه بر چالش‌های فنی، مأموریت محدودیت‌های علمی بزرگی نیز داشت. فضاپیماها به دلیل سرعت بسیار بالا، قادر به توقف در مقصد نبودند و تنها چند ثانیه فرصت داشتند تا از کنار پروکسیما قنطورس عبور کرده و داده‌هایی از سیاره‌های احتمالی پیرامون آن جمع‌آوری کنند. انتقال همین حجم اندک داده نیز به فناوری‌های ارتباطی بسیار پیشرفته نیاز داشت و ارزش علمی آن در مقایسه با هزینه و زمان صرف‌شده، چندان چشمگیر ارزیابی نمی‌شد.

پایان پروژه و میراث علمی

اکنون، پس از گذشت حدود یک دهه، پروژه برکترو استارشات تقریباً به پایان رسیده است. همچنین، بودجه‌ی وعده‌داده‌شده‌ی صد میلیون دلاری آن نیز هرگز به‌طور کامل تأمین نشد.

بااین‌حال، پژوهش‌های حاصل از این برنامه، دیدگاه بشر را نسبت‌ به امکان‌پذیری سفرهای میان‌ستاره‌ای به‌طور بنیادین تغییر داد و زمینه‌ی درک عمیق‌تر فناوری‌های آینده را فراهم کرد. دستاوردهای این پروژه، سنگ بنای تلاش‌های آتی برای رسیدن به ستارگان خواهد بود.

شاید اجرای مأموریتی در مقیاس برکترو استارشات را باید به آیندگان سپرد؛ نسلی که ابزارها و دانش لازم برای لمس ستارگان را در اختیار خواهد داشت.