تمرکز رئیس‌جمهور بر ۵ چالش قطارهای حومه‌ای؛ دستور تامین هزینه تعمیر ۹ ریل‌باس

ضرورت تشکیل کارگروه و بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در نشستی با محوریت توسعه راهبری قطارهای حومه‌ای و منطقه‌ای، ضمن تاکید بر لزوم افزایش کیفیت خدمات، پنج چالش عمده این شبکه را شناسایی و برای رفع آن‌ها دستوراتی صادر کرد. مهم‌ترین نقص مورد اشاره، عدم اتصال مستقیم شبکه ریلی حومه‌ای به مترو برای تبادل آسان مسافر بود.

رئیس‌جمهور با حضور در ایستگاه مرکزی راه‌آهن تهران، بر ضرورت افزایش بهره‌وری، ماموریت‌محور کردن فعالیت قطارهای حومه‌ای و ارتقای رضایت‌مندی مردم تاکید کرد. وی تصریح کرد که برای توسعه راهبری قطارهای حومه‌ای باید یک کارگروه تخصصی تشکیل شود تا مسائلی چون اصلاح ساختار، شیوه مدیریت، برنامه‌ریزی، اجرای طرح‌ها و تامین منابع را بررسی کند.

برای افزایش بهره‌وری و توسعه زیرساخت‌های راه‌آهن و قطارهای حومه‌ای، علاوه بر بهره‌گیری از دانش اساتید و دانشگاهیان کشور، باید از تجربه کشورهای دیگر نیز که در این زمینه پیشگام هستند، استفاده شود.

پزشکیان همچنین بر بهبود خدمات برای استفاده تکمیلی خانواده‌ها از مترو و قطار با اتصال ایستگاه‌ها، ایجاد پارکینگ در کنار آن‌ها، کاهش مصرف انرژی و کاهش تاخیر در جابه‌جایی کالا تاکید کرد.

پنج چالش اصلی شبکه قطارهای حومه‌ای از نگاه رئیس‌جمهور

مسعود پزشکیان در سخنان خود، چهار نقص مستقیم و یک دغدغه تلویحی (۱+۴ چالش) شبکه قطارهای حومه‌ای را تشریح کرد و راهکارهایی برای افزایش کیفیت خدمات این حوزه ارائه داد:

۱. فرسودگی ناوگان (ریل‌باس)

ناوگان مورد استفاده در شبکه قطارهای حومه‌ای از نوع قطارهای سالنی (ریل‌باس) است که تعداد آن‌ها محدود بوده و بخش قابل‌توجهی از آن‌ها فرسوده یا به دلیل نیاز به تعمیرات اساسی، کاملاً متوقف و خارج از سرویس هستند. در حال حاضر، به دلیل کمبود ریل‌باس، از پنج نوع قطار مختلف در خطوط حومه‌ای استفاده می‌شود که عمر برخی از آن‌ها بسیار بالاست. برای مثال، سال ساخت واگن‌های درجه ۲ آلمانی بین سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ است.

• دستور اجرایی: رئیس‌جمهور دستور داد هزینه تعمیرات اساسی ۹ دستگاه ریل‌باس تامین شود تا به چرخه فعالیت بازگردند.
• نکته: این ۹ دستگاه در برابر ناوگان فعال کشور که بیش از ۶۰ دستگاه است، عدد کوچکی است، اما بر ضرورت ارتقای تعداد و کیفیت ناوگان تاکید دارد.

۲. کمبود زیرساخت‌های شبکه ریلی

رئیس‌جمهور بر کمبود زیرساخت‌ها تاکید کرد و خواستار تامین منابع توسعه زیرساخت‌های شبکه ریلی به شیوه‌های مشخص شد. یکی از زیرساخت‌های حیاتی، شبکه ریلی اختصاصی قطارهای حومه‌ای است.

بر اساس جدیدترین نسخه طرح جامع حمل‌ونقل و ترافیک شهر تهران، «قطار حومه‌ای» برای اولین بار به عنوان یک مُد همگانی به رسمیت شناخته شده است. این طرح شامل موارد زیر است:

• پیش‌بینی دو خط اکسپرس مدرن به طول مجموع ۲۴۶ کیلومتر.
• پیش‌بینی سه محور دو خطه اختصاصی برای سرویس قطار حومه‌ای به شهرهای پرند، هشتگرد و پیشوا به طول مجموعاً ۱۸۸ کیلومتر.

با احتساب ۹۱ کیلومتر مترو، طول کل شبکه ریلی تهران - حومه در افق طرح جامع جدید (سال ۱۴۲۰) به ۵۲۵ کیلومتر خواهد رسید.

۳. فقدان ایستگاه‌های تبادلی مستقیم

نقص سوم، عدم وجود ایستگاه‌های تبادلی میان مترو و راه‌آهن حومه‌ای به نحوی است که امکان تبادل سفر مستقیم و آسان فراهم باشد. بسیاری از حومه‌نشینان دسترسی مطلوبی از شبکه راه‌آهن به مترو درون شهری و بالعکس ندارند.

پزشکیان تاکید کرد که باید نقاط تبادلی ایستگاه‌های مترو و شبکه راه‌آهن منطقه‌ای تکمیل و تجهیز شود. مقصود، صرفاً وجود ایستگاه مترو در محوطه راه‌آهن نیست، بلکه امکان تبادل سفر مستقیم در بیش از یک نقطه از شهرهای بزرگ است. پیشنهاد شده است که در هر موقعیت جغرافیایی (شمال، جنوب، شرق و غرب) یک ایستگاه تبادلی برای مسافران حومه‌ای پیش‌بینی شود.

۴. کسری پارکینگ در ایستگاه‌ها

چهارمین نقص، کمبود فضای پارکینگ برای خودروهای سواری در محوطه پیرامونی ایستگاه‌های راه‌آهن حومه‌ای، به‌ویژه در شهرهای کوچک است. پیش‌بینی توقفگاه خودرو در اطراف ایستگاه‌ها، مشوقی برای استفاده از قطار حومه‌ای به جای خودروی شخصی خواهد بود و بار ترافیکی کلان‌شهرها را کاهش می‌دهد.

۵. ازدحام و اشباع مسافر

مساله پنجم که به صورت تلویحی مورد اشاره قرار گرفت، ازدحام شدید مسافر در قطارهای حومه‌ای برای مسافت‌های طولانی (عمدتاً بیش از یک ساعت) است. این ازدحام ناشی از کمبود شدید ناوگان است و ریسک استفاده از وسایل نقلیه شخصی ناایمن را برای حومه‌نشینان افزایش می‌دهد.

رئیس‌جمهور پیش از این نشست، با قطار حومه‌ای به شهرستان ورامین سفر کرده بود و تجربه این سفر، یکی از دلایل تاکید وی بر ایجاد تسهیلات برای تردد راحت مسافران بوده است.

ظرفیت توسعه و چشم‌انداز آینده

جبارعلی ذاکری، مدیرعامل شرکت راه‌آهن، در این نشست به تشریح آخرین وضعیت زیرساخت‌ها پرداخت و اعلام کرد که در صورت تکمیل طرح توسعه قطارهای حومه و منطقه‌ای، امکان جابه‌جایی سالانه ۱۶۰ میلیون مسافر با استفاده از ۳۰۰ دستگاه ریل‌باس فراهم خواهد شد. وی همچنین اشاره کرد که طرح توسعه سطح ۳ و ۴ قطار حومه‌ای در محور غرب استان تهران، ۷۵ درصد پیشرفت داشته است.

توسعه قطارهای حومه‌ای از محورهای اصلی سیاست حمل‌ونقل دولت چهاردهم بوده و تحقق وعده‌های داده شده، نویدبخش آغاز دوره‌ای تازه در ساماندهی سفرهای روزانه میان شهرهای اقماری و کلان‌شهرها خواهد بود؛ اقدامی که ایمنی سفر را افزایش داده و با صرفه‌جویی در زمان و کاهش فشار ترافیکی، تردد ایمن و آسان را محقق خواهد ساخت.