آغاز طرح ملی «افق سایبری امن» با مشارکت ۴۰ نهاد و چالش مهاجرت نخبگان

مقدمه و ساختار طرح ملی «افق سایبری امن»

طرح ملی «افق سایبری امن» با هدف توسعه علوم و فناوری امنیت سایبری و ظرفیت‌سازی در این حوزه، توسط معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری کلید خورد. این برنامه ملی به عنوان یکی از برنامه‌های عملیاتی ستاد توسعه علوم و فناوری افتا (امنیت سایبری) تعریف شده است.

بر اساس ساختار تعیین‌شده، ریاست ستاد افتا بر عهده رئیس‌جمهور یا معاون اول است و دو معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور به عنوان دبیران ستاد فعالیت می‌کنند.

مشارکت گسترده نهادهای علمی

در فاز اجرایی طرح «افق سایبری امن»، ۱۱ هسته تخصصی تشکیل شده است. در این هسته‌ها، ۹ دانشگاه و ۲ پژوهشگاه به طور مستقیم مشارکت دارند. علاوه بر این، ۳۰ دانشگاه، انجمن، پژوهشگاه و مرکز پژوهشی دیگر نیز در طرح همکاری می‌کنند و در مجموع، بیش از ۴۰ نهاد علمی و پژوهشی درگیر اجرای این برنامه ملی هستند. مسئولان مراکز آپای دانشگاه‌ها (آگاهی، پشتیبانی و امداد رایانه‌ای) نیز هدایت و راهبری مأموریت‌های محول‌شده را بر عهده دارند.

هسته تخصصی آزمایشگاه امنیت سایبری

محمد عبداللّهی ازگمی، استاد دانشگاه علم و صنعت ایران و مسئول مرکز آپای این دانشگاه، درباره فعالیت هسته تخصصی آزمایشگاه امنیت سایبری توضیح داد. این هسته در چارچوب فراخوان ستاد توسعه علوم و فناوری افتا تشکیل شده و با محوریت دانشگاه علم و صنعت ایران و همکاری مراکز آپای دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تربیت مدرس فعالیت می‌کند.

هدف از این همکاری، ایجاد شبکه‌ای منسجم از مراکز آپا و آزمایشگاه‌های فعال در حوزه ارزیابی و آزمون امنیتی سامانه‌های نرم‌افزاری و فناوری اطلاعات است. این شبکه با مراکز ملی مرتبط از جمله مرکز مدیریت راهبردی افتا، مرکز ماهر، سازمان فناوری اطلاعات ایران، سازمان پدافند غیرعامل کشور و مرکز ملی فضای مجازی تعامل خواهد داشت.

اهداف کلیدی هسته

اهداف تعیین‌شده برای هسته تخصصی آزمایشگاه امنیت سایبری شامل موارد زیر است:

• ریشه‌یابی مشکلات آزمایشگاه‌های امنیت سایبری کشور.
• بررسی وضعیت اقتصادی این آزمایشگاه‌ها.
• تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی متخصص.
• ارتقای توان فنی و اجرایی آزمایشگاه‌ها.
• شبکه‌سازی میان آزمایشگاه‌ها.
• الگوبرداری از مراکز استاندارد بین‌المللی بر اساس معیارهای مشترک و استانداردهای ایزو.

برنامه‌های آموزشی و تخصیص بودجه

تربیت نیروی انسانی متخصص یکی از محورهای اصلی طرح «افق سایبری امن» است. برای تمام هسته‌های تخصصی، برگزاری برنامه‌های آموزشی منظم در فواصل چهارماهه پیش‌بینی شده است. این آموزش‌ها در قالب کارگاه‌ها و رویدادهای تخصصی برگزار می‌شوند و هدف آن پرورش نیروهایی است که مهارت لازم برای فعالیت در محیط‌های حرفه‌ای امنیت سایبری را داشته باشند.

جزئیات آموزش و جذب نیرو

مراکز آپا در دانشگاه‌ها پایگاه‌های اصلی این آموزش‌ها هستند و دانشجویان و علاقه‌مندان خارج از دانشگاه نیز می‌توانند در دوره‌ها شرکت کنند. در حال حاضر، حدود ۲۰۰ نفر برای حضور در این طرح پیش‌بینی شده‌اند که پس از ارزیابی و گذراندن دوره‌های آموزشی، افراد واجد شرایط برای فعالیت در آزمایشگاه‌ها یا شرکت‌های ارزیابی و آزمون امنیتی انتخاب خواهند شد.

اعتبار تخصیص‌یافته به هسته‌ها

برای هر هسته تخصصی حدود ۱۰ میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده است. این مبلغ بین سه دانشگاه عضو هسته تقسیم شده و در بازه زمانی ۲۴ ماهه هزینه خواهد شد. این بودجه به عنوان نقطه شروع برای پیشبرد اهداف هسته‌ها و زمینه‌ساز توسعه فعالیت‌ها در آینده ارزیابی می‌شود.

چالش مهاجرت نخبگان و چشم‌انداز طرح

یکی از چالش‌های اصلی و مهم در این حوزه، موضوع مهاجرت نیروهای آموزش‌دیده است. بسیاری از نیروهایی که در مراکز آپا آموزش می‌بینند، پس از کسب مهارت، جذب شرکت‌های خارجی شده یا برای کار به خارج از کشور مهاجرت می‌کنند. این پدیده در مراکز آپای دانشگاه‌ها از جمله دانشگاه علم و صنعت نیز مشاهده می‌شود.

راهکار مقابله با خروج متخصصان

وظیفه دانشگاه تربیت نیروی انسانی و حمایت از نخبگان است و در صورت فراهم شدن شرایط کاری و معیشتی مناسب در داخل کشور، می‌توان از خروج نیروهای متخصص جلوگیری کرد.

ارزیابی اثربخشی و چشم‌انداز بلندمدت

نتایج مثبت طرح ملی افق سایبری امن در بلندمدت نمایان خواهد شد و ارزیابی اثربخشی این برنامه نیازمند گذر زمان و مشاهده نحوه همکاری میان دانشگاه‌ها، معاونت علمی و سایر ذی‌نفعان است. امید می‌رود با تعامل مؤثر میان مجموعه‌های دانشگاهی، نهادهای اجرایی و مراکز سیاست‌گذار، این طرح بتواند نقشی مؤثر در ارتقای سطح امنیت سایبری کشور و توسعه زیرساخت‌های تخصصی آزمایشگاه‌های این حوزه ایفا کند.