تحلیل: چرا آمریکا با تقلید از «قوانین چین» در رقابت جهانی شکست می‌خورد؟

آتش‌بس موقت و پرسش کلیدی استراتژی آمریکا

توافق حاصل‌شده میان رؤسای جمهور آمریکا و چین در سئول، اگرچه روند تشدید تنش‌ها را متوقف کرد، اما صرفاً یک آتش‌بس موقت است و نه یک چارچوب بلندمدت برای مدیریت مهم‌ترین رابطهٔ جهان. اکنون پرسش اصلی این است که واشنگتن چگونه از این زمان برای تعریف یک استراتژی مؤثر استفاده خواهد کرد. در دههٔ گذشته، واکنش آمریکا به چین به‌گونه‌ای بوده که گویی تلاش می‌کند با تبدیل شدن به خود پکن، آن را شکست دهد؛ رویکردی که شامل محدود کردن تجارت، هدایت زنجیره‌های تأمین، سیاسی کردن سرمایه‌گذاری و استفاده از تعرفه‌ها به‌عنوان ابزار ارادهٔ شخصی رئیس‌جمهور بوده است.

تقلید خطرناک از اقتدار متمرکز

دونالد ترامپ به‌طور خاص از بازی با قوانین چینی لذت می‌برد و به نظر می‌رسد قدرت متمرکز، شخصی و خودسرانهٔ شی جین‌پینگ را تحسین می‌کند. اقدامات او در این راستا شامل موارد زیر است:

• تهدید به اعمال تعرفه‌های سراسری در دور دوم ریاست‌جمهوری.
• مداخلهٔ شخصی در زنجیرهٔ تأمین نیمه‌هادی‌ها.
• درخواست سهام دولتی در شرکت‌هایی مانند اینتل.
• صدور مجوز ویژه برای فروش تراشه‌های Nvidia به چین، با برداشت ۱۵٪ از سود برای آمریکا.
• ایفای نقش «بانکدار» در جریان فروش تیک‌تاک.

این اقدامات، که شاید از نظر برخی نشانهٔ مهارت در معامله‌گری باشد، در واقع نوعی ساده‌انگاری خطرناک است. سیستم چین دقیقاً برای مداخلهٔ دولتی طراحی شده و در رقابتی که به آزمونی از کنترل متمرکز و خودسرانه تبدیل شود، پکن برتری طبیعی دارد؛ زیرا نه از قانون اساسی، نه از بازار و نه از انتخابات هراسی ندارد.

نظام فشار چند لایهٔ پکن

پکن یک «نظام فشار چند لایه و محکم» ایجاد کرده است که از ابهام به‌عنوان سلاح استفاده می‌کند. این نظام شامل کنترل‌های رسمی صادرات و فهرست‌های سیاه، همراه با فشارهای غیررسمی و مبهم، از جمله تأخیرهای عمدی گمرکی، ممنوعیت‌های ایمنی، یا دستورهای شفاهی به شرکت‌ها است.

تحریم‌های چین عمداً مبهم‌اند، بدون مسیر مشخص خروج، و می‌توان شدتشان را هر زمان بالا یا پایین برد. این نظام برای قدرت سیاسی پایدار و نفوذ دولتی ساخته شده، نه برای شفافیت یا حاکمیت قانون.

درس‌های تاریخی و راهبرد پیروزی

اگر آمریکا رقابت را به آزمونی از اقتدار متمرکز بدل کند، بعید است پیروز شود. چین می‌تواند درد را تحمل کند و صنعتش را با دستور بسیج کند، اما ایالات متحده نمی‌تواند و نباید به این شیوه حکومت کند. هیچ دموکراسی‌ای با تقلید از یک حکومت خودکامه پیروز نمی‌شود. قدرت واقعی آمریکا در قانون‌مندی، پیش‌بینی‌پذیری و بازبودن نهفته است.

چهار دهه پیش، زمانی که آمریکا با چالش فناوری ژاپن روبه‌رو شد، با ساختن وزارت صنایع ملی یا انتخاب شرکت‌های قهرمان پیروز نشد، بلکه با تقویت رقابت، جذب استعداد، گسترش اتحادها، حفاظت از قوانین ضدانحصار و آزادسازی سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر برنده شد. آمریکا ژاپن را با نوآوری بیشتر شکست داد، نه با تبدیل شدن به ژاپن.

پیامدهای منطقه‌ای سیاست‌های کنونی

نتایج سیاست‌های کنونی آمریکا در منطقه‌ای حیاتی برای موازنهٔ بلندمدت با چین، یعنی جنوب‌شرقی آسیا، آشکار شده است. کشورهای این منطقه خواهان حضور و سرمایه‌گذاری آمریکا برای ایجاد وزنه در برابر پکن هستند، اما در عوض با تعرفه، کاهش کمک‌ها و دیپلماسی مقطعی مواجه شده‌اند.

سفر ترامپ به مالزی نمونه‌ای از این رفتار بود: او تمرکز خود را بر گرفتن عکس یادگاری از آتش‌بس بین کامبوج و تایلند گذاشت و پیش از برگزاری نشست امنیتی مهم، کشور را ترک کرد. در مقابل، چین تا روز پایانی ماند، توافق‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها را پیشنهاد داد و نفوذ خود را گسترش داد. جای تعجب نیست که بر اساس یک مطالعه، ۹ کشور از ۱۰ کشور جنوب‌شرقی آسیا در سال‌های اخیر بیش از گذشته با چین همسو شده‌اند.

راه پیش رو: ساختن به جای کوبیدن

آمریکا زمانی پیروز می‌شود که بسازد، نه بکوبد. راهبرد صحیح باید بر اصول زیر استوار باشد:

1. تعمیق روابط با اروپا و آسیا.
2. ادغام بیشتر اقتصاد با شرکای دموکراتیک.
3. سرمایه‌گذاری گسترده در ظرفیت تولید نیمه‌هادی‌ها (نه فقط در چند شرکت خاص).
4. حفظ نظامی باز برای جذب درخشان‌ترین ذهن‌های جهان.
5. بازآفرینی نظام تجارت جهانی، نه محدود کردن آن.

جدایی راهبردی آمریکا و چین در فناوری‌های حساس به دلایل امنیت ملی ضروری است، اما این با ریاست‌جمهوری‌ای که با اقتصاد آمریکا مانند سبد سرمایه‌گذاری شخصی خود رفتار می‌کند، تفاوت عظیمی دارد. نوآوری در جوامع آزاد شکوفا می‌شود، نه در جوامع کنترل‌شده. راه پیروزی، تبدیل شدن به چین نیست، بلکه آمریکا ماندن و تکیه بر همان اصولی است که همواره این کشور را قدرتمند کرده‌اند.