دستور ترامپ برای ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای؛ واکنش به چین و روسیه و تضعیف پیمان‌های جهانی

دستور جنجالی ترامپ و دلایل اعلام شده

رئیس‌جمهور آمریکا پنجشنبه هفته گذشته در پیامی که در شبکه مجازی تروث منتشر کرد، اعلام داشت که به وزارت جنگ دستور داده است تا آزمایش سلاح‌های هسته‌ای را از سر بگیرد. او تأکید کرد که این اقدام در واکنش به برنامه‌های آزمایشی سایر کشورها اتخاذ شده و روند اجرای آن فوراً آغاز خواهد شد.

ترامپ در این پیام به برتری هسته‌ای ایالات متحده اشاره کرد و نوشت:

ایالات متحده بیش از هر کشور دیگری سلاح هسته‌ای دارد. این دستاورد، از جمله نوسازی کامل و به‌روزرسانی تسلیحات موجود، در دوره نخست ریاست‌جمهوری من محقق شد. به دلیل قدرت ویرانگر عظیم این سلاح‌ها، از انجام این کار متنفر بودم، اما چاره‌ای جز این نداشتم.

وی همچنین به جایگاه رقبا اشاره کرد و گفت: روسیه در جایگاه دوم قرار دارد و چین با فاصله زیاد سوم است، اما ظرف پنج سال آینده به ما خواهد رسید. به همین دلیل، دستور آغاز آزمایش‌های هسته‌ای صادر شده است.

سابقه تصمیمات هسته‌ای در دولت اول

تصمیم ترامپ برای ازسرگیری آزمایش‌های اتمی موضوع جدیدی نیست. اگرچه آمریکا از سال ۱۹۹۲ تاکنون هیچ سلاح هسته‌ای را به طور عملیاتی و رسمی آزمایش نکرده است، اما دولت اول ترامپ نیز اقدامات مشابهی را در دستور کار قرار داد.

در آن دوره، دستور داده شد تا یک محل مخصوص آزمایش این سلاح‌ها در منطقه نوادا آمریکا در یک چارچوب زمانی شش‌ماهه تعبیه شود. همچنین، رسانه‌ها گزارش کردند که ترامپ یک طرح ۱.۲ تریلیون دلاری برای بازطراحی و اصلاح برنامه تسلیحات هسته‌ای آمریکا را پیشنهاد کرده و اجازه توسعه و تولید اولین کلاهک هسته‌ای جدید آمریکا در ۳۴ سال گذشته را داده بود. با این حال، این برنامه‌ریزی‌ها در چهار سال اول به آزمایش رسمی منجر نشد و اکنون باید دید که آیا این تصمیم در دولت دوم عملیاتی خواهد شد یا خیر.

تحلیل کارشناس: خلع سلاح هسته‌ای و نگرانی از چین و روسیه

یک کارشناس مسائل آمریکا با تأکید بر اینکه «خلع سلاح هسته‌ای اساساً در سال‌های گذشته به شکل واقعی شکل نگرفته و تا آینده نامعلوم هم بعید است خلع سلاحی اتفاق افتد»، اظهار داشت که آمریکایی‌ها تا سال ۱۹۹۲ آزمایش‌های فیزیکی انجام می‌دادند، اما پس از آن، آزمایش‌ها در سطح آزمایشگاهی ادامه یافته و سلاح‌های قدیمی از رده خارج و سلاح‌های جدید تست شده‌اند.

ابهام در انگیزه و هدف ترامپ

وی با اشاره به موضع ترامپ مبنی بر آغاز سریع آزمایش‌ها در صورت اقدام سایر کشورها، تصریح کرد که مشخص نیست آیا آمریکا تصمیم دارد بی‌قید و شرط آزمایش‌ها را از سر بگیرد یا این تصمیم صرفاً برای تهدید کشورها و بازداشتن آن‌ها از آزمایش‌های اتمی اتخاذ شده است. با این حال، روشن است که ممنوعیت‌های پیشین آمریکا بر اساس پیمان منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای (CTBT) دیگر وجود ندارد.

رقابت تسلیحاتی با پکن و مسکو

اصلی‌ترین نگرانی ترامپ، روسیه و چین هستند که هر دو در حال تست سلاح‌های اتمی هستند. روسیه اخیراً موشک کروز هسته‌ای و قاره‌پیمای «بورِوِستنیک» و اژدر «پوزیدون» را آزمایش کرده و آماده به‌کارگیری اعلام کرده است. اقدامات چین نیز نگران‌کننده است، زیرا این کشور به سرعت در حال کاهش فاصله خود با آمریکا و روسیه است. پیش‌بینی می‌شود که ممکن است ۱۰ الی ۱۵ سال دیگر تعداد کلاهک‌های هسته‌ای چین به روسیه و آمریکا برسد.

تضعیف پیمان‌های بین‌المللی

این تصمیم ترامپ به معنای کنار گذاشتن تعهداتی است که دولت‌های قبلی آمریکا پذیرفته بودند. با توجه به اینکه پیمان استارت جدید در سال ۲۰۲۶ منقضی می‌شود و تکلیف تمدید آن مشخص نیست، تصمیم اخیر ترامپ را باید در دو راستا تحلیل کرد:

• مقابله با چین و روسیه در مسابقه تسلیحاتی.
• بازگشت آمریکا از تصمیمات قبلی در رابطه با ناکارآمدی پیمان‌های جهانی.

تأثیر بر کشورهای دارای صنعت هسته‌ای

این کارشناس مسائل بین‌الملل و آمریکا معتقد است که این تصمیم به طور طبیعی تعهدات بین‌المللی را ضعیف می‌کند و دیگران را تشویق می‌کند به سمت سلاح اتمی بروند. با این حال، تأکید کرد که آمریکا قطعاً اجازه نخواهد داد کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، مصر، ترکیه و ایران به سمت سلاح اتمی حرکت کنند.

در خصوص واکنش اروپا، وی اظهار داشت که بازگشت به تولید انرژی هسته‌ای در اروپا قابل قبول است، اما بعید است آمریکا به کشورهای اروپایی اجازه دهد به سمت آزمایش سلاح هسته‌ای جدید بروند. همچنین، فرانسه و انگلیس نیز احتمالاً اجازه نخواهند داد آلمان به سمت آزمایش سلاح اتمی جدید برود.

ملاحظات فنی و عملیاتی تصمیم

عملیاتی شدن تصمیم ترامپ به لحاظ فنی کار آسان و سریعی نیست و ممکن است چند ماه طول بکشد تا آمادگی لازم برای آزمایش فیزیکی سلاح اتمی حاصل شود. با این حال، به نظر می‌رسد اراده‌ای جدی در دولت آمریکا برای این کار شکل گرفته است.

این کارشناس در پایان خاطرنشان کرد که اقدام آمریکا برای آزمایش سلاح اتمی بعد از چند دهه، موضوع کاملاً جدیدی نیست، زیرا آن‌ها در تمام این سال‌ها در حال تست سلاح‌های اتمی در سطح آزمایشگاهی بوده‌اند. همچنین، با توجه به تغییر تکنیک‌های آزمایش و ماهیت سلاح‌های اتمی جدید، ممکن است نیاز به آزمایش فیزیکی برای اطمینان از عملیاتی شدن یک سلاح خاص، دلیل اصلی این تصمیم مقطعی باشد.