التهاب بازار بیرجند؛ از گرانی برنج تا حذف گوشت از سفره‌ها و ضعف نظارت‌ها

تأکیدات مقامات عالی و دغدغه‌های معیشتی

با وجود تأکیدات مکرر مسئولان عالی کشور بر لزوم انضباط در بازار و رسیدگی به معیشت مردم، افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها در بیرجند، مرکز استان خراسان جنوبی، همچنان ادامه دارد و شهروندان را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. توجه به مسائل معیشتی مردم همواره مورد تأکید بوده و در همین راستا، در ۱۶ شهریور ۱۴۰۴، «معیشت مردم» از مهمترین مسائل کشور خوانده شد و بر اقدامات جدی‌تر برای «انضباط بازار» و رفع دغدغه مردم درباره افزایش بی‌ضابطه قیمت کالاها تأکید شد.

با این حال، افزایش قیمت برخی کالاها که جزو اقلام اساسی به شمار می‌روند، گلایه‌های شهروندان را به دنبال داشته و خواستار رسیدگی جدی به شرایط بازار هستند. برخی کسبه نیز به دلیل انتظار برای جهش‌های قیمتی بیشتر، از فروش کالا امتناع می‌کنند.

ضعف نظارت و سودجویی در بازار بیرجند

تحلیل‌های میدانی از بازارهای بیرجند نشان می‌دهد که گرانی کالاها کسب و کار فروشندگان را نیز بی‌رونق کرده است. نبود نظارت مؤثر و مستمر، عاملی شده تا برخی فروشندگان و عرضه‌کنندگان با خیال آسوده به افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها اقدام کنند. بررسی‌ها حاکی از آن است که نبود نظارت مؤثر و رقابت ناسالم بین برخی اصناف، باعث شده تا شهروندان بیرجندی هزینه افزایش قیمت‌ها را بپردازند.

گرانی بی‌شک از واسطه‌ها و از نبود نظارت شروع می‌شود. بازاری با بازاری لج می‌کند تا دیگری را زمین بزند، و هزینه‌اش را مردم می‌پردازند.

یکی از شهروندان بیرجندی با گلایه از وضعیت بازار بیان کرد که وقتی تورم زیاد است، قیمت‌ها به سرعت تغییر می‌کنند و کنترل بازار سخت می‌شود. وی معتقد است بازرسی‌ها معمولاً همیشگی نیست و فقط در مناسبت‌های خاص انجام می‌شود و باید جریمه‌ها آنقدر سنگین باشد که کسی جرأت گران‌فروشی نداشته باشد. این شهروند خواستار برخورد جدی با متخلفان و آسان‌سازی مسیر گزارش گران‌فروشی از طریق یک برنامه ساده موبایلی شد.

شهروند دیگری نیز با اشاره به افزایش قیمت‌ها نه تنها در کالاهای اساسی بلکه در پوشاک و لوازم‌التحریر، خواستار شفاف‌سازی علت این شرایط برای مردم شد. وی همچنین به قیمت بالای میوه‌ها اشاره کرد و گفت میوه‌هایی مانند موز و گلابی مرغوب هر کیلو حدود ۱۱۵ هزار تومان به فروش می‌رسد.

کاهش قدرت خرید و حذف پروتئین از سبد خانوار

شهروندان بیرجندی تأکید می‌کنند که حقوق ثابت مانده اما قیمت‌ها روزبه‌روز در حال افزایش است و این شرایط زندگی را برای قشر متوسط و کم‌درآمد بسیار سخت کرده است. به گفته آنان، خریدهای ساده روزانه به یک معضل تبدیل شده و بسیاری از خانواده‌ها فقط در مناسبت‌های خاص توان خرید میوه دارند.

• قیمت هر کیلوگرم گوشت قرمز بالای ۶۰۰ هزار تومان است.
• قیمت مرغ به مرز ۱۲۰ هزار تومان رسیده است.
• قیمت هر کیلو سیب‌زمینی و پیاز حدود ۴۰ هزار تومان است.

در چنین شرایطی، پروتئین و به ویژه گوشت قرمز تقریباً از سفره بسیاری از خانواده‌ها حذف شده و این مواد غذایی تبدیل به کالایی لوکس شده‌اند. با وجود اعلام رسانه‌ها مبنی بر اینکه خراسان جنوبی کمترین نرخ تورم را نسبت به دیگر استان‌ها دارد، روند افزایشی قیمت‌ها همچنان مشکلات معیشتی ایجاد کرده است.

نوسانات قیمت کالاهای اساسی و میوه

علت افزایش قیمت برنج

رئیس اتحادیه خواربارفروشان بیرجند، افزایش قابل توجه قیمت برنج در بازار را ناشی از بلاتکلیفی محصولات برنج وارداتی در گمرک و عدم ترخیص آن‌ها دانست. آخرین نرخ‌های اعلام شده برای برنج در بازار به شرح زیر است:

قیمت‌های کارشناسی میوه و تره‌بار

رئیس اتحادیه میوه و تره‌بار بیرجند نیز قیمت‌های کارشناسی برخی اقلام را اعلام کرد و بر لزوم نصب اتیکت قیمت تأکید نمود. فروش بارهایی که در نرخ‌نامه قید نشده، تنها با هماهنگی اتحادیه و ارائه فاکتور معتبر مجاز است. سقف قیمت برخی اقلام میوه و تره‌بار در بازار به شرح زیر است:

اقدامات مسئولان استانی و آمار بازرسی‌ها

تأمین کالا و نرخ تورم

استاندار خراسان جنوبی در بازدید سرزده از بازار بیرجند، با اشاره به سه اصل «تأمین مناسب، توزیع صحیح و نظارت قاطع» به عنوان پایه‌های مدیریت بازار، اعلام کرد که مشکلی در تأمین کالاهای اساسی وجود ندارد و محموله جدید برنج پاکستانی وارد استان شده که از هفته آینده تأمین می‌شود. وی همچنین خاطرنشان کرد که استان خراسان جنوبی در سه ماه گذشته با نرخ تورم کمتر از ۳۲ درصد، پایین‌ترین نرخ تورم کشور را داشته که پایین‌تر از میانگین کشوری (حدود ۳۹ درصد) است. به گفته وی، قیمت مرغ در استان بین ۱۱۸ تا ۱۲۴ هزار تومان است که پایین‌تر از قیمت مصوب ۱۳۵ هزار تومانی است.

برخورد قاطع با متخلفان

رئیس کل دادگستری خراسان جنوبی بر ضرورت نظارت مستمر و تعامل میان مردم، اصناف و دستگاه‌های اجرایی برای ایجاد ثبات و عدالت اقتصادی تأکید کرد. وی افزود که باید با ایجاد زیرساخت‌های مناسب از جمله میدان بار متمرکز و شبکه توزیع منسجم، زمینه حذف واسطه‌ها و خرید مستقیم کالا برای مردم فراهم شود. دادگستری استان اجرای دقیق مصوبات تنظیم بازار را دنبال می‌کند و در برخورد با تخلفاتی که به معیشت مردم آسیب می‌زند، هیچ‌گونه اغماضی نخواهد داشت.

آمار بازرسی‌ها

معاون بازرسی و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان جنوبی اعلام کرد که از ابتدای سال تاکنون پنج طرح نظارتی در استان اجرا شده است. در کنار کالاهای اساسی، آرد و نان نیز به‌صورت مستمر در سه نوبت صبح، ظهر و شب رصد می‌شود و به‌طور روزانه قیمت ۱۶۳ قلم کالا در سطح استان قیمت‌گیری و در سامانه ۱۲۴ بارگذاری می‌شود.

از ابتدای سال تاکنون، ۱۳ هزار و ۹۷۵ مورد بازرسی در استان انجام شده که منجر به تشکیل ۸۲۰ پرونده تخلف به ارزش بیش از ۲۷۴ میلیارد ریال (معادل ۲۷.۴ میلیارد تومان) شده است.

در مجموع، به نظر می‌رسد برقراری انضباط پایدار در بازار نیازمند عزمی جدی‌تر برای تقویت نهاد ناظر، تجدید نظر در سازوکارهای نظارتی و برخورد قاطع و بازدارنده با متخلفان است تا دغدغه‌های معیشتی مردم به طور مؤثر رفع شود.