ابلاغ آیین‌نامه دارورسانی آنلاین؛ هشدار فعالان نسبت به دخالت سازمان غذا و دارو

رسمیت قانونی در کنار دغدغه‌های نظارتی

«مهدی خدادادی»، مدیرعامل دکترساینا و رئیس کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانه‌ای استان تهران، ضمن استقبال از این آیین‌نامه، بر لزوم پایبندی نهادهای دولتی به چارچوب وظایف خود تأکید کرد. او معتقد است که در غیر این صورت، نوآوری و رشد کسب‌وکارهای این حوزه از بین خواهد رفت.

آیین‌نامه توزیع آنلاین دارو در راستای همان اصولی تدوین شده که ما از ابتدا به دنبال آن بودیم؛ یعنی ایجاد جایگاهی قانونی برای کسب‌وکارهای سلامت دیجیتال در حوزه دارورسانی. این آیین‌نامه توانسته تا حد زیادی این هدف را محقق کند و رسمیت لازم را به این حوزه بدهد.

وی در ادامه به دغدغه‌های اصلی پلتفرم‌ها اشاره کرد و افزود: «یکی از دغدغه‌های اصلی پلتفرم‌ها آن است که وزارت بهداشت و به‌ویژه سازمان غذا و دارو، که متولی ضوابط فنی و تخصصی در حوزه سلامت است، در چارچوب وظایف خود باقی بماند و از ورود به مسائل غیرمرتبط یا فراتر از این چارچوب خودداری کند. این نگرانی وجود دارد که چنین دخالت‌هایی نوآوری و رشد کسب‌وکارهای این حوزه را محدود کند.»

عقب‌نشینی در نسخه نهایی آیین‌نامه

خدادادی با اشاره به نسخه اولیه آیین‌نامه که در سال ۱۴۰۳ ابلاغ شد، بیان کرد که در آن نسخه نگرانی‌هایی از بابت دخالت گسترده سازمان غذا و دارو وجود داشت. اما با پیگیری‌های وزارت ارتباطات و بخش خصوصی، این مشکل در ویرایش نهایی تا حدی اصلاح شد و شاهد عقب‌نشینی‌هایی در زمینه ورود بیش از حد به مسائل فنی بودیم.

چالش‌های فنی و ابهام در نظارت هوشمند

با وجود رسمیت یافتن فعالیت پلتفرم‌های سلامت دیجیتال، آیین‌نامه جدید حاوی موضوعاتی است که محدودیت‌های چالش‌برانگیزی را نشان می‌دهد. مدیرعامل دکتر ساینا در این خصوص به دو نگرانی عمده اشاره کرد:

• سخت‌گیری‌های فنی: اعمال سخت‌گیری‌های فنی توسط سازمان غذا و دارو که می‌تواند برای پلتفرم‌ها چالش‌برانگیز باشد.
• ابهام در نظارت: نظارت بر این حوزه هنوز به طور کامل شفاف نشده و تا حدی به یک «جعبه سیاه» شباهت دارد.

قرار است نظارت هوشمند با همکاری وزارت ارتباطات اجرایی شود، اما فعالان این حوزه امیدوارند این نظارت به گونه‌ای طراحی شود که به یک عامل دست‌وپاگیر برای کسب‌وکارها تبدیل نشود و تسهیل‌کننده باشد.

تأثیر محدودیت داروخانه‌ها بر کل زنجیره تأمین

محدودیت‌هایی که در این آیین‌نامه بر داروخانه‌ها اعمال شده، می‌تواند بر کل زنجیره تأمین تأثیر منفی بگذارد. از آنجا که سکوهای آنلاین طبق قانون اجازه نگهداری یا فروش مستقیم دارو را ندارند و تمام خدمات باید از طریق داروخانه‌ها ارائه شود، محدود کردن داروخانه‌ها به منزله محدود کردن کل ساختار دارورسانی آنلاین است.

این موضوع می‌تواند به اختلال در مکانیزم عرضه و تقاضا در بازار منجر شود؛ چراکه اگر داروخانه‌ها محدود شوند یا از همکاری در این حوزه صرف‌نظر کنند، پلتفرم‌ها عملاً امکان ارائه خدمات نخواهند داشت.

عدم دخالت دولت در توافقات خصوصی

طبق آیین‌نامه جدید، نحوه همکاری پلتفرم‌ها با داروخانه‌ها به عنوان دو نهاد خصوصی، براساس توافقات داخلی شکل می‌گیرد. در همین خصوص، خدادادی با تأکید بر استعلام صورت گرفته از معاونت حقوقی ریاست جمهوری، درباره این نحوه همکاری می‌گوید:

معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری تأکید کرده که بخش دولتی نمی‌تواند در تعاملات بین دو نهاد خصوصی دخالت کند، مگر آنکه قانون چنین اجازه‌ای داده باشد. بنابراین، پلتفرم‌ها و داروخانه‌ها، که هر دو نهاد خصوصی هستند، می‌توانند بر اساس توافقات خودشان همکاری کنند.

وی افزود که در پیش‌نویس قبلی آیین‌نامه، سازمان غذا و دارو قصد داشت دخالت بیشتری در این تعاملات داشته باشد و حتی می‌خواست اجازه همکاری مستقیم بین پلتفرم‌ها و داروخانه‌ها را محدود کند، اما این موضوع در نسخه فعلی منتفی شده است.

شفافیت ضامن رشد بازار سلامت دیجیتال

خدادادی معتقد است که این آیین‌نامه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه باشد، به شرطی که سلیقه‌های فردی جای خود را به ضوابط و قوانین شفاف بدهند. او اظهار کرد: «وقتی یک آیین‌نامه جای سلیقه‌ها را بگیرد، حداقل می‌دانیم که چارچوب مشخصی وجود دارد و تصمیم‌گیری‌ها به شکل منصفانه‌تری انجام می‌شود.»

به طور کلی، ایجاد جایگاه قانونی برای کسب‌وکارهای سلامت دیجیتال در نظام سلامت سنتی می‌تواند به رشد این بازار کمک کند. هرچقدر این ضوابط قانونی شفاف‌تر و با محدودیت‌های کمتری همراه باشد، سرعت رشد این بازار بیشتر خواهد بود.