مرشد زورخانه اصفهان: مرشدی ۲۵ سال زمان می‌برد؛ ورزش باستانی رو به گسترش است

سید امید عطایی، مرشد زورخانه علی‌قلی‌آقای اصفهان، در گفت‌وگویی به تشریح جایگاه موسیقی، آداب و پیشینه ورزش باستانی پرداخت. او تأکید کرد که این ورزش کهن نه تنها رو به زوال نیست، بلکه با حضور نسل جوان و گردشگران در حال گسترش است و همچنان ترکیبی بی‌نظیر از قدرت، ادب و هنر ایرانی را به نمایش می‌گذارد.

فلسفه ضرب و زنگ: نظم، ریتم و احترام

عطایی موسیقی زورخانه‌ای را که شامل ضرب و زنگ است، دارای معنا و جایگاه خاصی دانست. به گفته او، ضرب در حقیقت ریتم و موسیقی حرکات زورخانه است و زنگ نشانه احترام و آغاز یا پایان یک آیین خاص است.

• احترام به پیشکسوت: هنگام ورود پیشکسوت یا صاحب‌زنگ، با نواختن زنگ، حضور او گرامی داشته می‌شود.
• نشان‌دهنده مقام: زنگی که در حین چرخ‌زدن نواخته می‌شود، نشانه درجه و رتبه کهنه‌سوار یا ورزشکار است و زنگ‌های بالا یا پایین بیانگر مقام‌های مختلف ورزشی هستند.

تمام حرکات با آداب خاصی همراه است و زنگ نقش نظم‌دهنده و معنا‌بخش به آن‌ها را دارد.

مسیر ۲۵ ساله مرشدی و سبک آوازی اصفهان

مرشد زورخانه علی‌قلی‌آقا درباره انتقال دانش مرشدی توضیح داد که ضرب و آواز به‌صورت سینه‌به‌سینه و شفاهی از استادان به شاگردان منتقل می‌شود. او سبک خواندن خود را نزدیک به آواز دانست و به سوابق شاگردی نزد اساتیدی چون جلال‌الدین تاج اصفهانی، علیرضا افتخاری و احمد مراتب اشاره کرد.

سبک آوازی عطایی بر پایه آواز اصفهانی و دستگاه‌هایی چون بیات ترک و مخالف ترک است. او تأکید کرد که مرشد باید علاوه بر صدای خوش، با ردیف آوازی ایرانی آشنا باشد تا بتواند اشعار را با احساس و در شأن آیین پهلوانی بخواند.

مراحل تبدیل شدن به مرشد

مرشدی یک فرآیند طولانی و پرزحمت است که مراحل مختلفی دارد و یک مرشد باید حدود ۲۵ سال با ضرب زدن در محضر اساتید زانو بزند تا کم‌کم به مرحله مرشدی برسد. این مراحل عبارتند از:

1. نوپنجه
2. خوش‌پنجه
3. خوش آوا
4. خوش‌نوا

پیشینه ۱۵۰ ساله خانوادگی و قهرمانی پدر

سید امید عطایی به پیشینه عمیق خانوادگی خود در این رشته اشاره کرد. پدر او از قهرمانان ورزش باستانی بود که ورزش را از سال ۱۳۳۲ آغاز کرد و در سال‌های ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۲ مقام‌هایی ملی کسب نمود. همچنین عموی او یکی از بهترین مرشدان ایران بود که در قطعه نام‌آوران اصفهان به خاک سپرده شده است. این ورزش در خاندان عطایی حدود ۱۵۰ سال رواج داشته است.

اشعار حماسی و ریشه رزمی ابزارها

اشعاری که در زورخانه خوانده می‌شوند، بر پایه مفاهیم حماسی و اخلاقی انتخاب می‌شوند. شاهنامه‌خوانی همچنان در برخی زورخانه‌ها رواج دارد؛ از جمله در زورخانه علی‌قلی‌آقا که روزهای چهارشنبه و جمعه ساعت ۱۱ صبح برگزار می‌شود. اشعار معمولاً از دیوان استادانی چون صغیر اصفهانی و شکیب اصفهانی انتخاب می‌شوند تا میراث کهن ادبی ایران زنده بماند.

عطایی همچنین به ریشه رزمی ابزارهای زورخانه‌ای اشاره کرد:

او افزود که حتی حرکت چرخ‌زدن نیز یادگار رزم‌آوری پهلوانان است و این حرکات در کنار موسیقی و زنگ، ترکیبی از قدرت، ادب و هنر ایرانی را به نمایش می‌گذارند.

گسترش ورزش زورخانه‌ای: حضور نوجوانان و بانوان

مرشد زورخانه علی‌قلی‌آقا در پایان تأکید کرد که برخلاف تصور، ورزش زورخانه‌ای رو به نابودی نرفته و در حال گسترش است، هرچند آداب آن با گذشته تفاوت‌هایی پیدا کرده است. در گذشته، شرایطی مانند خدمت نظام و اجازه استاد برای ورود به گود لازم بود، اما امروز:

• نوجوانان ۱۰ تا ۱۱ ساله نیز می‌توانند وارد زورخانه شوند.
• گردشگران داخلی و خارجی در زورخانه علی‌قلی‌آقا حضور پیدا می‌کنند.
• بانوان نیز در روزهای جمعه برای تماشای آیین پهلوانی به زورخانه می‌آیند.