افت محسوس تولید لوازم خانگی در نیمه اول سال؛ رکود بازار و اشباع ناشی از عدم صادرات

رکود تولید در قلب صنعت لوازم خانگی

بررسی‌های انجام شده از روند تولید کالاهای منتخب صنعتی و معدنی در شش ماهه نخست سال جاری، از کاهش چشمگیر تولید در بخش لوازم خانگی حکایت دارد. این افت محسوس، که نشانه‌ای از کند شدن موتور رشد صنعتی کشور در یکی از بخش‌های کلیدی و اشتغال‌زا است، ریشه در ترکیبی از چالش‌های ساختاری عرضه و رکود تقاضای داخلی دارد.

کاهش تولید لوازم خانگی، علاوه بر آن‌که بازتابی از وضعیت نامطلوب تقاضای داخلی است، ریشه در مجموعه‌ای از عوامل ساختاری و کوتاه‌مدت دارد. فعالان این صنعت، دلایل اصلی این رکود را در دو جبهه عرضه و تقاضا خلاصه می‌کنند:

چالش‌های سمت عرضه و افزایش هزینه‌ها

• نوسانات نرخ ارز: دشواری در تأمین قطعات و مواد اولیه وارداتی، هزینه تمام‌شده تولید را به‌شدت افزایش داده و حاشیه سود بنگاه‌ها را کاهش داده است.
• محدودیت‌های مالی: محدودیت‌های نقدینگی و افزایش نرخ بهره بانکی.
• سیاست‌های تجاری: سیاست‌های غیرمنعطف در حوزه واردات و صادرات که وضعیت رکودی را تشدید کرده است.

فشار سمت تقاضا و اشباع بازار

از سوی دیگر، رکود نسبی بازار داخلی و کاهش قدرت خرید خانوارها، انگیزه تولیدکنندگان برای حفظ یا افزایش ظرفیت تولید را تضعیف کرده است. نتیجه این روند، تأثیر دوگانه بر بازار مصرف و بخش صنعت را به همراه داشته است؛ کاهش عرضه منجر به رشد قیمت و کاهش رقابت در بازار شده و بخشی از ظرفیت‌های تولیدی و اشتغال در این حوزه بلااستفاده مانده است.

کدام محصولات بیشترین افت تولید را داشتند؟

بررسی ترکیب محصولات لوازم خانگی نشان می‌دهد که افت تولید در میان اقلام اصلی این گروه، الگوی مشخصی را دنبال کرده است:

• تلویزیون: بیشترین کاهش تولید در نیمه نخست سال جاری به انواع «تلویزیون» اختصاص داشته است. این افت چشمگیر ناشی از کاهش تقاضای مصرفی برای کالاهای غیرضروری، رقابت شدید برندهای خارجی در بازار غیررسمی، و افزایش قیمت قطعات الکترونیکی است.
• ماشین لباسشویی: در رتبه بعدی، «ماشین لباسشویی» با کاهش محسوس تولید روبه‌رو بوده که بخشی از آن به دلیل رشد هزینه‌های مونتاژ و محدودیت در تأمین موتور و قطعات وارداتی است.
• یخچال و فریزر: حتی «یخچال و فریزر» با وجود جایگاه ضروری‌تر در سبد مصرفی خانوار، از افت تولید مصون نمانده که نشان‌دهنده فشار گسترده بر کل زنجیره تولید است.

تنها محصولی که در میان اقلام مورد بررسی در نیمه نخست سال جاری رشد اندک تولید داشته، «کولر آبی» بوده است.

تحلیل رئیس اتحادیه: اشباع بازار و عدم توان خرید

اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه لوازم خانگی اتاق اصناف، در تشریح دلایل این افت تولید، به نکته مهمی اشاره می‌کند:

«در شرایط کنونی، مردم توان خرید کالا را ندارند؛ این در حالی است که هیچ کمبودی در بازار مشاهده نمی‌شود. این افت تولید به‌خاطر همان افزایش تولید بی‌رویه‌ای است که در گذشته داشتیم، در حالی که هیچ‌گونه صادراتی انجام نشد. در واقع، بازار اشباع شد بدون آنکه مسیر صادرات برای تولیدکنندگان فراهم شود.»

وی توضیح داد که دولت با هدف توسعه صادرات و ورود ارز، طرحی برای افزایش تولید لوازم خانگی در دستور کار قرار داد. اما در عمل، به‌دلیل فراهم نبودن زیرساخت‌های صادراتی و مشکلات ارزی، بخش عمده‌ای از تولیدات در بازار داخلی باقی ماند و موجب اشباع بازار و کاهش تقاضا شد.

چالش‌های ارزی و صادراتی

به گفته پازوکی، نرخ ارزی که به تولیدکننده اعلام می‌شود، در زمان صادرات با محدودیت‌هایی همراه است؛ به گونه‌ای که مسیر ورود ارز و فروش آن به دولت مشخص می‌شود. این‌ها مسائلی است که تولیدکننده و دولت درباره آن چانه‌زنی می‌کنند و همین موضوع گاهی روند صادرات و تصمیم‌گیری تولیدکنندگان را با چالش مواجه می‌سازد. وی تأکید کرد که مواد اولیه با قیمت دلار خریداری می‌شوند.

رئیس اتحادیه لوازم خانگی تصریح کرد: «امروز به خاطر همان عدم صادرات، تورم موجود، و نداشتن قدرت خرید مردم، بازار راکد شده است. برای همین تولیدکننده دیگر مثل گذشته اگر دو شیفت کار می‌کرد، حالا فقط یک شیفت کار می‌کند.»

شباهت وضعیت با صنعت خودرو و رونق تعمیرگاه‌ها

پازوکی وضعیت فعلی صنعت لوازم خانگی را مشابه صنعت خودرو دانست و گفت: «اتفاقی که در صنعت خودرو افتاده، در لوازم خانگی هم دیده می‌شود یا در حال وقوع است. قیمت‌ها آن‌قدر بالا رفته که دیگر خریدار جدید پیدا نمی‌شود.»

وی افزود که نتیجه این رکود آن است که مردم صبر می‌کنند تا کالای فعلی‌شان کاملاً از کار بیفتد و مجبور به خرید شوند. همچنین، برخلاف تصور، کاهش تقاضا منجر به رونق خرید و فروش لوازم دست دوم نشده، بلکه بازار تعمیرگاه‌ها و تعمیرکاران رونق پیدا کرده است.

در مجموع، الگوی افت تولید در این گروه از کالاها حاکی از آن است که بازار لوازم خانگی درگیر ترکیبی از رکود تقاضا و چالش‌های عرضه است؛ وضعیتی که تداوم آن می‌تواند ظرفیت رقابتی تولیدکنندگان داخلی را در برابر واردات تضعیف کند.