تخریب میراث ملی دیلمان توسط معدن سیمان گیلان سبز؛ تکذیب معاون میراث‌فرهنگی

تخریب میراث ملی و محیط زیست در دیلمان

فعالیت حدود دو دهه‌ای معدن و کارخانه سیمان گیلان سبز در منطقه دیلمان، با انتقادات جدی کنشگران میراث‌فرهنگی و زیست‌محیطی مواجه شده است. شاهدان محلی و گزارش‌های پیشین حاکی از آن است که برداشت‌های مداوم و غیراصولی این معدن، منجر به تخریب گسترده محوطه‌های تاریخی ارزشمند، از جمله گورستان‌های عصر آهن تا دوره اسلامی، و آسیب به کوه‌های ثبت ملی شده است.

اتهامات محلی: برداشت بی‌رویه و آسیب به آثار باستانی

یکی از اهالی منطقه دیلمان که پیگیری‌های متعددی با مراجع ذی‌ربط در تهران داشته است، اظهار داشت که کارخانه سیمان گیلان سبز، که در روستای گولک احداث شده و معدن آن در بالادست روستای عاشورآباد قرار دارد، طی دو دهه فعالیت بدون پایش محیط زیستی و آمایش اصولی سرزمینی، آسیب‌های شدیدی به منطقه وارد کرده است.

«کوه‌هایی که هزاران بلکه میلیون‌ها سال از عمرشان می‌گذرد با انفجارهای عظیم تکه‌تکه شده و برای سود بیشتر بار کامیون‌ها شده و به کارخانه برده می‌شوند.»

این منبع آگاه تاکید کرد که منطقه فعالیت معدن نه تنها دارای پوشش گیاهی خاص و گونه‌های ممنوع‌القطع است، بلکه از نظر میراث فرهنگی نیز بسیار غنی است.

تعرض به کوه سیدسرا و محوطه‌های ثبت ملی

فعالیت‌های معدن‌کاوی به طور مستقیم کوه سیدسرا را هدف قرار داده است. این کوه که در بالادست آن دو نیایشگاه و در دامنه آن غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای چند هزار ساله قرار دارند، با شماره‌های ثبت ملی ۱۰۶۸۱ (سیدسرا الف) و ۱۰۶۵۵ (سیدسرا ب) در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. برداشت‌های بی‌رویه معدن منجر به آسیب دیدن بخش‌هایی از این کوه و تخریب گورستان‌های متعلق به عصر آهن تا دوره اسلامی شده است.

جزئیات تخریب‌های گزارش‌شده:

• تخریب گورستان‌ها: گورستان‌های عصر آهن تا دوره اسلامی مورد دستبرد و تخریب قرار گرفته‌اند.
• آسیب به پناهگاه‌ها: پناهگاه‌های صخره‌ای چند هزار ساله در دامنه کوه ثبت ملی آسیب دیده‌اند.
• تخریب تپه‌های تاریخی: تپه‌های تاریخی پایین‌دست کوه با پوشش جنگلی، بدون بررسی باستان‌شناسی، زیر چرخ ماشین‌آلات سنگین معدن در حال نابودی هستند.
• قطع درختان و تغییر کاربری: بخش عمده‌ای از درختان محوطه قطع شده و یکی از تپه‌های دارای آثار تاریخی-فرهنگی، به زاغه مهمات معدن تبدیل شده است.

قدمت تاریخی منطقه

بررسی‌های دهه ۸۰ نشان می‌دهد که قدمت روستای عاشورآباد به اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد می‌رسد و دارای محوطه‌های گورستانی و استقراری مربوط به این دوره است. همچنین، کاوش‌های باستان‌شناسی در روستای دیارجان، که در مجاورت این محوطه‌ها قرار دارد، آثار فرهنگی تمدن کورا-آرس (عصر برنز) را آشکار کرده است.

پاسخ معاون میراث‌فرهنگی گیلان: تکذیب آسیب جدی

مجید کوهی، معاون میراث‌فرهنگی استان گیلان، در واکنش به این گزارش‌ها، اعلام کرد که در بازدید میدانی مقدماتی هفته گذشته، با صحنه‌های تخریب گسترده مواجه نشده است. او معتقد است که اعتراض اهالی روستاها بیشتر به دلیل برهم خوردن زیست‌بوم منطقه است.

«من از کوه سیدسرا بازدید کرده‌ام و می‌توانم بگویم کوه سیدسرا آسیب‌ ندیده است. جایی که دارد برداشت معادن صورت می‌گیرد یک دامنه و دره با قله سیدسرا فاصله دارد و نزدیک به قله سیدسرا نمی‌شوند و ما به‌طور مداوم درحال رصد هستیم.»

کوهی همچنین وجود تپه باستانی در محل زاغه مهمات را رد کرد و توضیح داد که آن مکان توسط نیروی انتظامی برای انبار مواد انفجاری مورد استفاده قرار گرفته و محوطه تاریخی محسوب نمی‌شود. او تاکید کرد که تپه‌های باستانی منطقه بیشتر در دشت‌ها و تپه‌ماهورها قرار دارند، در حالی که فعالیت معدن در ارتفاعات و دیواره کوه‌ها متمرکز است.

بازدید مجدد و اعلام نتایج

معاون میراث‌فرهنگی گیلان اعلام کرد که طبق دستور وزارتخانه، این هفته برای بازدید مجدد و پیمایش منطقه اقدام خواهد کرد. او افزود که هفته آینده، نتایج بازدیدهای میدانی با یگان حفاظت میراث‌فرهنگی گیلان به صورت قطعی اعلام خواهد شد.