زعفران، راهکار استراتژیک مقابله با خشکسالی؛ مانع اصلی توسعه کشت چیست؟

زعفران؛ راهکار استراتژیک مقابله با بحران آب در کشاورزی

در سال‌های اخیر، کاهش بارندگی، افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی و خشکسالی‌های پی‌درپی، کشاورزی سنتی ایران را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. بسیاری از محصولات رایج، نیاز آبی بالایی دارند و ادامه کشت گسترده آن‌ها در مناطق کم‌آب نه‌تنها مقرون‌به‌صرفه نیست، بلکه تهدیدی جدی برای منابع طبیعی به شمار می‌رود. در این میان، زعفران به‌عنوان محصولی کم‌آب‌بر، با ارزش اقتصادی بالا و سازگار با شرایط اقلیمی خشک، به گزینه‌ای راهبردی برای کشاورزان تبدیل شده است. توسعه کشت زعفران نه‌تنها می‌تواند سبب صرفه‌جویی قابل توجه در مصرف آب شود، بلکه فرصت‌های اشتغال و صادرات را نیز تقویت می‌کند.

چالش اصلی: هزینه بالای کاشت و ضرورت حمایت مالی

با وجود مزایای فراوان زعفران، تمایل کشاورزان به کاشت این محصول کم است که دلیل اصلی آن، هزینه اولیه بالای کاشت است. یکی از زعفران‌کاران چهارمحال و بختیاری که از سال ۱۳۸۹ در این زمینه فعالیت می‌کند و حدود ۳۰ هکتار زمین زیر کشت دارد، تأکید کرد که زعفران محصولی کم‌آب‌بر است و در طول سال تنها به دو یا سه نوبت آبیاری نیاز دارد.

ما همه کشاورزان را تشویق به کاشت گیاهان کم‌آب‌بر از جمله زعفران می‌کنیم، اما به دلیل هزینه اولیه بالای کاشت، تمایل کشاورزان به این محصول کم است. اگر ارگان‌هایی مانند جهاد کشاورزی، بنیاد برکت و بنیاد علوی از کشاورزان حمایت کنند و تسهیلات لازم را ارائه دهند، کشاورزان به این سمت گرایش پیدا خواهند کرد.

این زعفران‌کار همچنین خواستار حمایت‌های بیشتر در جهت صادرات محصولات با برند اختصاصی کشاورزان شد، چرا که محصول او با برند و بسته‌بندی اختصاصی به اقصی نقاط کشور صادر می‌شود. وی خاطرنشان کرد که زعفران یک کشت نوین در استان محسوب می‌شود و برای ترغیب کشاورزان، ارائه تسهیلات لازم برای ورود آن‌ها به این حوزه ضروری است.

آمار کشت و برداشت زعفران در چهارمحال و بختیاری

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، با اشاره به شرایط اقلیمی و کاهش شدید ذخیره آب، جایگزینی محصولات پرآب‌بر با محصولات کم‌آب‌بر مانند زعفران را راهکاری برای افزایش بهره‌وری در مزارع دانست. وی آمار دقیقی از وضعیت کشت زعفران در استان ارائه داد:

• سطح زیر کشت: تقریباً ۳۰۰ هکتار.
• میانگین برداشت: حدود ۵ کیلوگرم در هر هکتار.
• پیش‌بینی کل برداشت: حدود ۱.۵ تن (۱۵۰۰ کیلوگرم).

محصول زعفران استان از نظر کیفیت و بازارپسندی مطلوب است، اما برخی از استان‌ها زعفران این منطقه را به صورت فله‌ای خریداری و پس از بسته‌بندی با برند خود صادر می‌کنند. همچنین، غالب اراضی استان به صورت خرده‌مالکی هستند و زعفران به دلیل ماندگاری بالا و مناسب بودن برای این شرایط، محصولی بسیار مناسب محسوب می‌شود.

وضعیت فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی و زعفران

مدیر صنایع غذایی و تبدیلی سازمان جهاد کشاورزی استان، به وضعیت واحدهای فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی و زعفران اشاره کرد. در حال حاضر، چهار واحد تولیدی فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی در سطح استان فعال هستند که سالانه حدود ۲۳۰۰ تن انواع گیاهان دارویی و زعفران را فرآوری و بسته‌بندی می‌کنند و ۶۳ نفر در این واحدها مشغول به کار هستند.

وی همچنین اعلام کرد که ۶ فقره جواز تأسیس برای واحدهای فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی صادر شده است که تکمیل این طرح‌ها نیازمند دریافت تسهیلات بانکی است. طرح‌هایی که حداقل ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته باشند، می‌توانند برای دریافت برند از طریق سازمان اقدام کنند.