اعتیاد به عنوان «استراتژی بقا»؛ آمار نگران‌کننده مصرف مواد در میان کارگران ایران

شیوع نگران‌کننده مصرف مواد در محیط‌های کارگری

برآوردهای رسمی حاکی از آن است که شیوع مصرف مواد در محیط‌های کارگری به سطوح هشداردهنده‌ای رسیده است. در حالی که در محیط‌های صنعتی، حدود ۲۲ درصد از کارگران درگیر نوعی مصرف مواد هستند، این آمار در مشاغل حمل‌ونقل و کارگران فصلی به بیش از ۳۰ درصد می‌رسد.

علاوه بر این، بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، انتظار می‌رود سهم طبقه فرودست جامعه در جمعیت کل مصرف‌کنندگان مواد، هم‌اکنون از مرز ۴۰ درصد نیز عبور کرده باشد که نشان‌دهنده تمرکز این بحران در اقشار آسیب‌پذیر اقتصادی است.

مواد مخدر؛ ابزار بقا در «فرهنگ کار»

در نواحی کلیدی صنعتی و اقتصادی کشور، مانند عسلویه، مجتمع‌های معدنی گل‌گهر، معادن کرمان و بنادر جنوبی، مصرف مواد مخدر به بخشی از «فرهنگ کار» تبدیل شده است. در این محیط‌ها، کارگران با چالش‌هایی نظیر دستمزد پایین، بیمه ناپایدار و ساعت‌های طولانی کار مواجه هستند و از مواد مخدر برای حفظ توانایی ادامه حیات کاری خود استفاده می‌کنند.

تریاک و شیشه، در این شرایط، نه برای لذت، بلکه به عنوان ابزار بقا در محیط‌هایی عمل می‌کنند که بدن انسان دیگر تاب تحمل فشار کار را ندارد.

الگوی جهانی اعتیاد کارگری

این پدیده مختص ایران نیست و الگوی مشابهی در سطح جهانی نیز مشاهده می‌شود که نشان‌دهنده ارتباط مستقیم میان شرایط استثمارگرایانه کار و اعتیاد است:

• در معادن میانمار، کارگران برای بیداری شبانه و افزایش بهره‌وری از مت‌آمفتامین موسوم به «یابا» استفاده می‌کنند.
• در نیجریه، مصرف داروی ترامادول میان کارگران کارخانه‌ها به شدت رواج دارد.
• در ایالات متحده، بحران اوپیوئیدها میلیون‌ها کارگر و کشاورز را به مسکن‌های صنعتی وابسته کرده است.

در تمامی این نمونه‌ها، مواد مخدر به عنوان یک استراتژی ناگزیر برای بدن کارگر عمل می‌کند؛ پاسخی به فشار کار، فقر و بی‌ثباتی. بدن معتاد، در واقع بدنِ استثمارشده‌ای است که می‌کوشد خود را در مدار تولید و چرخه اقتصادی نگه دارد.