احیای نهر تاریخی کاخ گلستان با ۲.۸ میلیارد تومان اعتبار و روش «آب در گردش»

تاریخچه تخریب و ضرورت احیا

نهر تاریخی کاخ گلستان، که هسته اصلی الگوی باغ ایرانی محسوب می‌شود، در پی گودبرداری برای احداث ساختمان وزارت دارایی، منبع اصلی خود را از دست داد و دو شاخه اصلی آن با نام‌های «مهران» و «ناصری» کاملاً خشک شدند. این تغییرات به‌ویژه در دوران پهلوی اول با تخریب برخی سازه‌ها و در دوره پهلوی دوم با ساخت‌وسازهای اداری شدت یافت.

جزئیات طرح و اعتبار مالی

طرح احیای نهر ناصری در سال ۱۴۰۳ تدوین و در شورای راهبری و فنی مجموعه کاخ گلستان به تصویب نهایی رسیده است. تأمین اعتبار آن برای سال ۱۴۰۴ پیش‌بینی شده و بر اساس فهرست آنالیز بهاء، حدود دو میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان هزینه دارد.

کارشناسان این مجموعه توضیح دادند که به‌دلیل خشک شدن منبع اصلی قنات، امکان تأمین طبیعی آب نهر وجود ندارد. بنابراین، احیا به صورت «مفهومی» و با استفاده از آب در گردش و بازآفرینی نمادین حرکت آب انجام می‌شود تا ضمن تداعی نهر، محوریت هندسه باغ ایرانی بازسازی شود.

مشخصات فنی جریان آب

حجم تقریبی آب در نظر گرفته‌شده برای نهر حدود ۵۰ هزار لیتر است که در عمقی حدود ۱۰ سانتی‌متر با دبی پایین و صدای آرام جریان خواهد داشت. همچنین، باز احیا و نظم هندسی درختان، کاشت گونه‌های سازگار با اقلیم و ترمیم محورهای فضایی باغ مجموعه‌ای از اقداماتی است که به احیای مفهومی این میراث تاریخی کمک می‌کند.

مدیریت منابع آبی و حفظ محیط زیست

مدیریت مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان بر مدیریت مصرف آب تأکید کرده و اقدامات زیر را در راستای کاهش مصرف و حفظ منابع آبی در دست اجرا دارد:

• ترمیم آب‌نماها: آبنمای عمارت الماس که دچار نشتی بود، با فناوری نوین مرمت و در فروردین‌ماه افتتاح شد.
• تأمین آب: بخشی از آب مورد نیاز نهر پس از مرمت، از چاه موجود در مجموعه که برای آبیاری فضای سبز استفاده می‌شود، تزریق خواهد شد. در تابستان‌ها که سطح آب چاه کاهش می‌یابد، آب مورد نیاز فضای سبز با همکاری شهرداری تهران با تانکر تأمین می‌شود.
• حذف کلرزنی: برای استفاده مجدد آب در چرخه طبیعی فضای سبز و جلوگیری از اتلاف منابع، کلرزنی از آب مجموعه حذف شده است.
• آبیاری هوشمند: مطالعات طرح آبیاری هوشمند درختان و فضای سبز کاخ گلستان انجام گرفته و اعتبار مالی آن در وزارتخانه پیش‌بینی شده است.

بازیابی ساختار تاریخی پایتخت

با اجرای این طرح در سال آینده، کاخ گلستان نه تنها بخشی از ساختار تاریخی خود را بازیابی می‌کند، بلکه با بازآفرینی نمادین نهر ناصری، گامی نمادین در احیای هویت باغ ایرانی در قلب پایتخت در برخواهد داشت.

این پروژه نمادین، علاوه بر بازیابی ساختار تاریخی، بر مدیریت پایدار منابع آبی در یک مجموعه میراث جهانی نیز تمرکز دارد.