تصویب مواد ۱ و ۲ لایحه سازمان ملی مهاجرت در کمیسیون مجلس؛ تعیین تعاریف و ساختار

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نشست کمیسیون مشترک بررسی لایحه ساختار، وظایف و اختیارات سازمان ملی مهاجرت، با جزئیات مواد یک و دو این لایحه موافقت کردند. این مصوبه گامی مهم در جهت ساماندهی امور مهاجرین و اتباع خارجی در کشور محسوب می‌شود.

ماده یک لایحه به تعریف اصطلاحات کلیدی مورد استفاده در قانون اختصاص دارد و ماده دو به تشکیلات و ساختار سازمان ملی مهاجرت می‌پردازد.

تعاریف کلیدی در ماده یک لایحه

ماده یک این لایحه، ۱۹ اصطلاح مهم را که در قانون مربوط به کار می‌روند، تعریف کرده است. این تعاریف مبنای قانونی برای تفکیک و ساماندهی وضعیت‌های مختلف اتباع خارجی را فراهم می‌آورد:

• سازمان: سازمان ملی مهاجرت.
• شورا: شورای سیاست‌گذاری و هماهنگی امور مهاجرین و اتباع خارجی (موضوع ماده ۵ قانون).
• اتباع خارجی: افراد فاقد تابعیت جمهوری اسلامی ایران که وارد قلمرو کشور شده‌اند.
• مهاجر قانونی: تبعه خارجی که درخواست ورود یا اقامت وی در چارچوب قوانین مورد پذیرش دولت قرار گرفته است.
• مهاجر غیرقانونی: تبعه خارجی که به صورت غیرقانونی وارد کشور شده یا پس از ورود قانونی، در مهلت مقرر کشور را ترک نکرده است.
• پناهجو: تبعه خارجی که مستند به کنوانسیون ۱۹۵۱ و اصل ۱۵۵ قانون اساسی، درخواست پناهندگی داده و درخواستش در حال رسیدگی است.
• پناهنده: پناهجویی که درخواست پناهندگی‌اش مورد پذیرش دولت قرار گرفته است.
• آواره: تبعه خارجی که به دلایل اضطرار (مانند بلایای طبیعی یا جنگ) کشور خود را ترک کرده و وارد ایران شده است.
• اردوگاه مراقبتی: محلی برای نگهداری موقت پناهجویان (بدون روادید)، آوارگان و مهاجرین غیرقانونی تا زمان تعیین تکلیف.
• مهمانشهر: منطقه‌ای که به تشخیص سازمان برای اسکان مهاجرین و اتباع خارجی مجاز تعیین می‌شود.
• اقامت: اجازه مخصوصی که توسط مراجع قانونی به تبعه خارجی برای سکونت قانونی در کشور اعطا می‌شود.
• کارت اقامت: سند شناسایی صادر شده برای تبعه خارجی دارای اقامت.
• شماره شناسایی اتباع خارجی: شماره‌ای منحصر به فرد که دریافت تمامی خدمات (به جز موارد اضطراری) منوط به اخذ آن از سازمان ملی مهاجرت است.
• پایگاه جامع اطلاعاتی: سامانه‌ای یکپارچه برای جمع‌آوری اطلاعات هویتی، بیومتریک و اقتصادی اتباع خارجی که خدمات آن از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند ارائه می‌شود.
• پایگاه املاک و اسکان: سامانه پایه موضوع قانون مدیریت داده‌ها و اطلاعات ملی.
• پایگاه مشاغل اتباع خارجی: سامانه‌ای برای اعلام نیاز به نیروی کار اتباع خارجی توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
• کمیسیون ساماندهی اتباع خارجی: کمیسیونی در سازمان با ریاست رئیس سازمان و عضویت نمایندگان دستگاه‌های امنیتی، اجرایی و قضایی.
• اطلس اشتغال اتباع خارجی: پایگاه نیازمندی‌های اشتغال کشور به اتباع خارجی به تفکیک استان‌ها بر اساس اعلام کارفرمایان.
• ایستگاه خروجی: محلی که به عنوان آخرین مکان برای خروج یا اخراج مهاجرین و اتباع خارجی استفاده می‌گردد.

تشکیل سازمان ملی مهاجرت و ساختار آن

ماده دو لایحه، به صراحت تشکیل «سازمان ملی مهاجرت» را با هدف ساماندهی امور مهاجرین و اتباع خارجی، هماهنگی میان دستگاه‌های ذی‌ربط و تعامل مؤثر با نهادها و سازمان‌های مربوطه، تصویب کرد.

این سازمان دارای شخصیت حقوقی مستقل بوده و به عنوان یک موسسه دولتی وابسته به وزارت کشور تشکیل می‌شود. جزئیات ساختار و مدیریت آن به شرح زیر است:

جایگاه و مدیریت سازمان

• رئیس سازمان: رئیس سازمان به عنوان معاون وزیر کشور و با حکم ایشان منصوب می‌شود و اداره سازمان را بر عهده دارد.
• ساختار تشکیلاتی: سازمان در سطح ملی سازماندهی شده و متناظرین استانی آن به صورت مستقل زیر نظر سازمان انجام وظیفه می‌نمایند.

منابع مالی و آیین‌نامه‌های اجرایی

منابع مالی سازمان ملی مهاجرت از محل‌های مختلفی تأمین خواهد شد:

• اعتبارات دولتی پیش‌بینی‌شده در قوانین بودجه سنواتی.
• هدایا و کمک‌های اشخاص حقیقی و حقوقی (داخلی و بین‌المللی) با رعایت قوانین.
• وجوه حاصل از ارائه خدمات به مهاجرین و اتباع خارجی توسط سازمان.

همچنین، آیین‌نامه ساختار اداری سازمان باید توسط وزارت کشور با همکاری سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی، حداکثر ظرف سه ماه پس از لازم‌الاجرا شدن قانون، تهیه و به تصویب هیئت وزیران برسد.