تحلیل اقتصادی: حباب هوش مصنوعی نمره کامل ۸ را گرفت؛ آیا رکود بزرگ ۱۹۲۹ تکرار می‌شود؟

متخصصان اقتصادی هشدار می‌دهند که حباب کنونی هوش مصنوعی نه تنها یک پدیده معمولی نیست، بلکه می‌تواند بزرگ‌ترین حباب فناوری تاریخ باشد. این ارزیابی بر اساس یک چارچوب چهار عاملی دقیق انجام شده که نشان می‌دهد هوش مصنوعی تمام نشانه‌های یک حباب کلاسیک را دارد و خطر یک رکود اقتصادی بزرگ را افزایش می‌دهد.

چارچوب اقتصادی ارزیابی حباب‌های فناوری

از زمان موفقیت چشمگیر ChatGPT در اواخر سال ۲۰۲۲، که مسیر شرکت‌های دره سیلیکون را به سمت هوش مصنوعی تغییر داد، احساس شکل‌گیری یک حباب به تدریج قوت گرفت. در ماه‌های اخیر، تحلیلگران مالی، شرکت‌های تحقیقاتی و حتی مدیران برخی از شرکت‌های هوش مصنوعی بر وجود نوعی حباب توافق دارند.

برای ارزیابی دقیق این پدیده، «برنت گلدفارب» و «دیوید کرش»، اقتصاددانان دانشگاه مریلند، در کتاب خود با عنوان «حباب‌ها و سقوط‌ها»، یک چارچوب چهار عاملی برای سنجش حباب‌های نوآوری فناورانه ارائه کرده‌اند. این چارچوب بر نقش محوری روایت و داستانی که پیرامون یک فناوری شکل می‌گیرد، در ایجاد حباب تأکید دارد.

بر اساس این مدل، برای شکل‌گیری یک حباب کامل، چهار عامل کلیدی باید وجود داشته باشند. با اعمال این آزمون، هوش مصنوعی در هر چهار مورد، بالاترین امتیاز را کسب می‌کند:

• عدم قطعیت: ابهام در مورد توانایی‌ها، مدل کسب‌وکار و زمان به ثمر رسیدن فناوری.
• بازیگران انحصاری: شرکت‌هایی که سرنوشتشان کاملاً به موفقیت آن نوآوری گره خورده است.
• سرمایه‌گذاران تازه‌کار: ورود انبوه سرمایه‌گذاران خرد و ناآشنا به بازار.
• روایت‌های هماهنگ‌کننده: داستان‌های قدرتمندی که سرمایه‌گذاران را به سمت فناوری سوق می‌دهند.

۱. عدم قطعیت: ابهام در مدل کسب‌وکار و اهداف غایی

عدم قطعیت، سنگ بنای هر حباب فناوری است. در مورد هوش مصنوعی، زنگ‌های خطر به وضوح به صدا درآمده‌اند. اهداف نهایی مانند هوش جامع مصنوعی (AGI) یا ابرهوش (Superintelligence) بسیار مبهم هستند و کسی نمی‌داند دقیقاً چه تأثیری بر جهان خواهند داشت.

با گذشت نزدیک به سه سال، بازیگران اصلی (به جز انویدیا) هنوز مدل کسب‌وکار بلندمدت خود را اثبات نکرده‌اند. شرکت‌ها میلیاردها دلار هزینه می‌کنند، اما هزینه‌هایشان کاهش نیافته و اکثر آن‌ها با هر پرسش کاربر از هوش مصنوعی متحمل ضرر می‌شوند. یک پژوهش اخیر نشان داده است که ۹۵ درصد از شرکت‌هایی که هوش مصنوعی مولد را به کار گرفته‌اند، هیچ سودی از آن نبرده‌اند.

گلدفارب اشاره می‌کند که برخلاف روندهای معمول، عدم قطعیت در مورد هوش مصنوعی با گذشت زمان کاهش نیافته است. نزدیک‌ترین مشابه تاریخی این وضعیت، حباب رادیو است. زمانی که RCA پخش رادیویی را آغاز کرد، مدل کسب‌وکار نامشخص بود و در نهایت، رادیو به یکی از بزرگ‌ترین حباب‌های تاریخ تبدیل شد و در سقوط سال ۱۹۲۹، ۹۷ درصد از ارزش خود را از دست داد.

۲. بازیگران انحصاری: درهم‌تنیدگی شدید در بازار

بازیگران انحصاری شرکت‌هایی هستند که سرنوشتشان کاملاً به موفقیت نوآوری گره خورده است؛ مانند تسلا در حوزه خودروهای برقی. در حوزه هوش مصنوعی، ۵۸ درصد از کل سرمایه‌گذاری خطرپذیر امسال به شرکت‌های هوش مصنوعی اختصاص یافته است.

شرکت‌هایی چون انویدیا (که آینده خود را به ساخت تراشه گره زده)، آنتروپیک و OpenAI بازیگران انحصاری اصلی محسوب می‌شوند. نکته نگران‌کننده، درهم‌تنیدگی شدید این بازیگران است؛ به طوری که انویدیا در OpenAI سرمایه‌گذاری می‌کند، در حالی که OpenAI برای بقا به تراشه‌های انویدیا و قدرت محاسباتی مایکروسافت وابسته است.

۳. سرمایه‌گذاران تازه‌کار: پمپاژ پول توسط معامله‌گران خرد

در اوج حباب «دات‌کام» ۲۵ سال پیش، سرمایه‌گذاران خرد پول خود را به شرکت‌های نوپا سرازیر کردند. امروز نیز انبوهی از سرمایه‌گذاران تازه‌کار از طریق اپلیکیشن‌های معاملاتی در حال پمپاژ پول به هوش مصنوعی هستند. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۴، انویدیا در صدر سهم‌های خریداری‌شده توسط معامله‌گران خرد قرار داشت.

اقتصاددانان معتقدند که در مورد هوش مصنوعی، همه به نوعی سرمایه‌گذار تازه‌کار محسوب می‌شوند، زیرا این فناوری آنقدر جدید است که هیچ‌کس واقعاً نمی‌داند چگونه به پایان خواهد رسید. سرمایه‌گذاران پس‌انداز خود را در وعده مبهم ابرهوش غرق کرده‌اند.

۴. روایت‌های هماهنگ‌کننده: داستان‌های قدرتمند و اغراق‌آمیز

این عامل قوی‌ترین محرک در حباب هوش مصنوعی است. در سال ۱۹۲۷، پرواز انفرادی «چارلز لیندبرگ» بر فراز اقیانوس اطلس، روایتی قدرتمند ایجاد کرد که سرمایه‌گذاران را به سمت صنعت هوانوردی سوق داد و نتیجه آن حبابی بود که در سال ۱۹۲۹ ترکید و سهام هوانوردی ۹۶ درصد سقوط کرد.

در مورد هوش مصنوعی، این روایت به شکلی عجیب قدرتمندتر است. رهبران این صنعت داستانی را ترویج می‌کنند که بر اساس آن، هوش جامع مصنوعی به زودی هر کاری را که انسان انجام می‌دهد، انجام خواهد داد: مشاغل خودکار می‌شوند، سرطان مداوا می‌شود، تغییرات اقلیمی از بین می‌رود و هوش مصنوعی به معنای واقعی کلمه «همه‌چیز» خواهد شد. افزودن روایت رقابت با چین نیز بر شدت این آتش می‌افزاید.

برنت گلدفارب تأیید می‌کند که هوش مصنوعی تمام نشانه‌های یک حباب کلاسیک را دارد: «بدون شک، تمام تیک‌ها را می‌زند.»

نمره کامل و هشدار رکود بزرگ

گلدفارب می‌گوید در مقیاس ۰ تا ۸ این چارچوب، هوش مصنوعی نمره کامل ۸ را دریافت می‌کند. نزدیک‌ترین قیاس‌های تاریخی این پدیده (رادیو و هوانوردی) هر دو به ترکیدن حبابی چنان بزرگ کمک کردند که به «رکود بزرگ» در سال ۱۹۲۹ انجامید. تاریخ تکرار می‌شود و این‌بار نیز هشدار جدی برای سرمایه‌گذاران وجود دارد.