پشت پرده بازارگاه نهاده‌های دامی: از خالی‌فروشی تا نشت نهاده‌های ۱.۸ میلیون دام غیرواقعی

معضلات سامانه بازارگاه و پاسخ متولیان وزارت جهاد کشاورزی

سامانه بازارگاه، محمل اصلی توزیع نهاده‌های دامی وارداتی با ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، ماه‌هاست که به کانون اصلی گلایه‌های تولیدکنندگان محصولات پروتئینی تبدیل شده است. در حالی که وزیر و مسئولان وزارت جهاد کشاورزی وجود مشکلات در این سامانه را می‌پذیرند، اما بر عدم امکان خالی‌فروشی در بستر آن تاکید دارند و تخلفاتی چون دریافت مبالغ پشت فاکتوری و نشت نهاده‌ها به بازار آزاد را خارج از نظارت مستقیم سامانه می‌دانند.

مشکلات مطرح شده از سوی تولیدکنندگان دام و طیور شامل عرضه نهاده‌ها در خارج از شبکه با قیمت آزاد، دریافت مبالغ پشت فاکتوری و ادعای خالی‌فروشی برخی واردکنندگان بوده است؛ ادعایی که فروش حدود هشت هزار میلیارد تومانی نهاده‌های دامی که هنوز وارد گمرک نشده بودند را شامل می‌شد، هرچند این موضوع از سوی وزارت جهاد کشاورزی رد شد.

پاسخ متولیان: خالی‌فروشی در بازارگاه ممکن نیست

رحمان مسجدی، سرپرست مدیریت زنجیره تامین و توزیع نهاده‌های کشاورزی و مسئول سامانه بازارگاه، معتقد است که خالی‌فروشی در این سامانه امکان‌پذیر نیست. وی هدف از ایجاد بازارگاه را ثبت، عرضه و نظارت بر نهاده‌های دامی وارداتی با ارز ترجیحی عنوان کرد و سازوکار عرضه را چنین توضیح داد:

کالایی که توسط بازرگانان وارد کشور می‌شود، قبض انبار می‌گیرد و پس از دریافت شماره کوتاژ در سامانه بازارگاه به فروش می‌رسد. اطلاعات پشت کوتاژ از طریق سیستم از گمرک دریافت و در سامانه درج می‌شود و امکان دخالت کاربر وجود ندارد. بنابراین خالی‌فروشی در سامانه بازارگاه وجود ندارد.

وی همچنین یادآور شد که بازرگانان ملزم هستند کالا را طی یک بازه ۱۵ روزه تحویل خریدار دهند و امکان فروش کالای ترخیص نشده وجود ندارد.

مسئولیت تعیین سهمیه نهاده‌ها

در حالی که نزدیک به ۷۰ هزار واحد تولیدی (گاوداری صنعتی، مرغداری صنعتی و آبزیان) به نهاده‌های وارداتی نیاز دارند، مسئول سامانه بازارگاه تاکید کرد که این سامانه نقشی در تعیین سهمیه ندارد و صرفاً کار توزیع را انجام می‌دهد. مبنای توزیع، سهمیه‌ای است که از سوی دفتر تغذیه معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی اعلام می‌شود و در کارتابل هر تولیدکننده اعمال می‌گردد.

پدیده پشت فاکتوری و نشت نهاده‌ها: تخلفات پس از توزیع

مسئول سامانه بازارگاه معتقد است که پدیده «پشت فاکتوری» و نشت نهاده‌ها به بازار آزاد، خارج از سامانه بازارگاه رخ می‌دهد. وی توضیح داد که در داخل سامانه، هیچ اتفاق ناخوشایندی اعم از خالی‌فروشی یا پشت فاکتوری که غیرقابل رصد باشد، وجود ندارد.

نشت نهاده‌ها و سوداگری تولیدکنندگان

بزرگترین معضل، نشت نهاده‌ها به بازار آزاد با قیمت‌های ۲ تا ۳ برابری نرخ مصوب است. مسجدی عامل اصلی این نشت را تولیدکنندگان دام و طیور دانست و گفت: «آنچه اتفاق می‌افتد بعد از بازارگاه است؛ گاهی شاهد هستیم مرغداران نهاده را می‌گیرند ولی جوجه‌ها را منهدم می‌کنند و دور می‌ریزند... زیرا نهاده فروشی سودش از تولید و پرورش دام و طیور بیشتر است.»

وی افزود که در دامداری‌ها نیز بر اساس تعداد دامی که خوداظهاری می‌کنند، نهاده می‌گیرند، سپس دام را به کشتارگاه فرستاده و نهاده را در بازار آزاد می‌فروشند. همچنین در فصول پرعلوفه، دامداران نهاده را به دام نمی‌دهند و آن را می‌فروشند.

آمار تکان‌دهنده از دام‌های غیرواقعی

مسئول سامانه بازارگاه آمار تکان‌دهنده‌ای از دام‌هایی که نهاده دریافت می‌کنند اما وجود خارجی ندارند، ارائه داد:

• دام سبک: حدود ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار رأس دام سبک غیرواقعی.
• دام سنگین: حدود ۸۰۰ هزار رأس دام سنگین غیرواقعی.

وی تاکید کرد که این موارد در حال حذف از سامانه بازارگاه هستند تا آمار تولیدکنندگان شفاف شود.

اقدامات نظارتی و شکستن انحصار واردات

برخورد با متخلفان و سامانه شکایات

در بحث پشت فاکتوری، با معاونت نظارت و بازرسی جهاد کشاورزی هماهنگی صورت گرفته و قسمتی برای «شکایات یا گزارش تخلفات» به سامانه بازارگاه اضافه شده است. افراد می‌توانند بدون ذکر نام گزارش‌دهنده، نام متخلف را اعلام کنند تا راستی‌آزمایی صورت گیرد.

برخورد با متخلفان:

• در صورت احراز تخلف، کاربری فرد از سامانه بازارگاه قطع می‌شود.
• متخلف به دستگاه‌های قضایی معرفی خواهد شد.

مجوز ۲۰ درصدی واردات برای تشکل‌های تولیدی

برای شکستن انحصار واردات نهاده‌های دامی، مجوز واردات تا ۲۰ درصد سهمیه سالانه برای زنجیره‌های تولید گوشت مرغ صادر شده است. این اقدام در دست اجراست و تاکنون ۳ زنجیره ثبت سفارش کرده‌اند. شرط اصلی این است که تشکل‌ها و انجمن‌های تولیدی باید خودشان کارت بازرگانی داشته و اقدام به واردات کنند و نمی‌توانند ثبت سفارش را به شرکت‌های دیگر واگذار نمایند.

توزیع هدفمند نهاده‌ها و کالاهای اساسی جدید

برای جلوگیری از انحصار، عرضه مستقیم از بازرگانان گرفته شده و سامانه بازارگاه تعیین می‌کند که کالا به چه کسی برسد. اکنون توزیع نهاده‌ها هدفمند شده است:

• ذرت و کنجاله سویا: فقط به تولید طیور (مرغ گوشتی و تخمگذار).
• جو: فقط به دامداری‌های صنعتی تولید شیر و شیرخشک.

علاوه بر نهاده‌های دامی، عرضه دیگر کالاهای اساسی که ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی دریافت می‌کنند نیز از طریق سامانه بازارگاه انجام می‌شود. این اقلام شامل شکر (از اواسط پارسال)، برنج (از ۱۵ شهریورماه امسال) و روغن (از یکم آبان ماه امسال) هستند.