جزیره چانگ‌شینگ؛ نماد قدرت صنعتی چین و تسلط بر بازار جهانی مواد شیمیایی

تحول چانگ‌شینگ: از ساحل فراموش‌شده تا قطب پتروشیمی

در اوایل دهه ۲۰۰۰، دولت چین با معرفی چانگ‌شینگ به‌عنوان منطقه‌ای ویژه برای توسعه صنایع شیمیایی، نقطه آغاز یک جهش صنعتی بزرگ را رقم زد. مجموعه‌ای از سیاست‌های تشویقی، شامل معافیت‌های مالیاتی و وام‌های دولتی، زمینه را برای جذب شرکت‌های خصوصی فراهم کرد.

شرکت هنگلی (Hengli)، که در دهه ۹۰ میلادی از یک کارخانه ورشکسته دولتی شروع کرده بود، یکی از نخستین پاسخ‌دهندگان به این فرصت بود. هنگلی در سال ۲۰۱۰ احداث نخستین کارخانه اسید ترفتالیک خالص (PTA) را در چانگ‌شینگ آغاز کرد. PTA ماده‌ای کلیدی برای تولید پلی‌استر محسوب می‌شود.

ظهور غول PTA جهان

پس از چندین مرحله توسعه و سرمایه‌گذاری بالغ بر ۲۵ میلیارد یوان (حدود ۳.۵ میلیارد دلار)، مجتمع هنگلی اکنون به بزرگ‌ترین تولیدکننده PTA در جهان تبدیل شده است. این توسعه عظیم، چین را از یک واردکننده صرف به صادرکننده اصلی این محصول بدل کرده است، به‌طوری که این کشور بیش از ۶۰ درصد تولید جهانی PTA را در اختیار دارد.

مدل توسعه چینی: هم‌افزایی دولت، علم و جاه‌طلبی

تجربه چانگ‌شینگ، مدل توسعه صنعتی چین را به‌وضوح نشان می‌دهد: دولتی که مسیر را باز می‌کند، بانکی که تأمین مالی می‌کند، و بخش خصوصی‌ای که با جاه‌طلبی از فرصت‌ها بهره می‌برد.

دولت پکن با اولویت دادن به توسعه شمال‌شرق کشور، زیرساخت‌های حیاتی را در چانگ‌شینگ فراهم کرد:

• احداث بندرهای عمیق برای تسهیل صادرات و واردات.
• تسهیل فرآیندهای صدور مجوزها.
• واگذاری زمین‌های مورد نیاز برای توسعه صنعتی.

هم‌زمان، شرکت هنگلی با همکاری مستقیم با مؤسسه فیزیک شیمی دالیان (وابسته به آکادمی علوم چین) به دستاوردهای فناورانه مهمی در تولید PTA دست یافت. این هم‌افزایی میان صنعت و علم، سرعت تجاری‌سازی فناوری‌ها را به‌شدت افزایش داده است.

طبق برآورد صندوق بین‌المللی پول، هزینه سیاست‌های صنعتی چین معادل ۴.۴ درصد تولید ناخالص داخلی کشور است؛ رقمی که نشان‌دهنده جدیت دولت در حمایت از صنایع کلیدی و استراتژیک است.

ریسک‌های پنهان: رکود تقاضا و حجم بالای بدهی

با این حال، این مدل توسعه تهاجمی بدون ریسک نیست. در ماه‌های اخیر، بازار پلی‌استر با افت تقاضا مواجه شده است. گزارش‌های رانندگان کامیون در اطراف مجتمع هنگلی حاکی از کاهش محسوس سفارش‌ها است.

هم‌زمان، حجم بالای بدهی‌های شرکت هنگلی نیز نگرانی‌هایی جدی در میان تحلیلگران اقتصادی ایجاد کرده است. این مسئله، یعنی انباشت بدهی‌های سنگین، در بسیاری از غول‌های صنعتی که تحت حمایت دولت چین توسعه یافته‌اند، تکرار می‌شود و ریسک‌های مالی کلان را به همراه دارد.

پیامدهای استراتژیک جهانی: قبضه زنجیره تأمین

اگرچه تولید PTA در نگاه اول موضوعی فنی و محدود به صنعت پلی‌استر به نظر می‌رسد، اما تسلط چین بر این بازار پیامدهای استراتژیک فراتری دارد. صنعت شیمیایی به‌عنوان «صنعتِ صنایع» شناخته می‌شود و در قلب بسیاری از زنجیره‌های تولید جهانی قرار دارد.

سلطه چین بر مواد پایه‌ای مانند PTA به معنای نفوذ بیشتر بر صنایع پایین‌دستی است؛ صنایعی که از نساجی و پوشاک گرفته تا خودروسازی و بسته‌بندی را شامل می‌شوند.

کارشناسان هشدار می‌دهند در حالی که کشورهای غربی تمرکز خود را بر مواد معدنی کمیاب معطوف کرده‌اند، نادیده‌گرفتن سلطه چین بر بازار مواد شیمیایی می‌تواند یک اشتباه استراتژیک بزرگ باشد.

برنامه‌های جدید دولت چین نشان می‌دهد که مسیر توسعه چانگ‌شینگ هنوز به پایان نرسیده است؛ پکن قصد دارد این جزیره را به مرکز تولید مواد شیمیایی تخصصی‌تر و با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کند.