خبر کامل
ایران در صدر مصرف آنتی‌بیوتیک جهان؛ بحران مقاومت میکروبی ۳.۵ برابر میانگین جهانی
آنتی‌بیوتیک‌ها که از زمان کشفشان در قرن بیستم، جان میلیون‌ها انسان را نجات داده و انقلابی در علم پزشکی به‌وجود آورده‌اند، اکنون به دلیل مصرف بی‌رویه و غیرمنطقی، به شمشیری دولبه تبدیل شده‌اند. پزشکان هشدار می‌دهند که مصرف نادرست و خودسرانه این داروها، نه‌تنها کارایی آن‌ها را از بین می‌برد، بلکه راه را برای شکل‌گیری باکتری‌های مقاوم به دارو، یا همان «ابرباکتری‌ها» باز می‌کند. ایران با ثبت بالاترین میزان مصرف جهانی، در آستانه یک بحران خاموش سلامت قرار دارد که می‌تواند درمان بیماری‌های ساده را در آینده‌ای نزدیک ناممکن سازد.
بحران مقاومت میکروبی؛ تهدید جهانی قرن ۲۱
سازمان جهانی بهداشت (WHO) مقاومت میکروبی را به‌عنوان بزرگترین تهدید سلامت جهانی و امنیت غذایی قرن ۲۱ معرفی کرده است. این پدیده نه تنها باعث افزایش هزینه‌های مراقبت‌های پزشکی و دارویی می‌شود، بلکه متأسفانه نرخ مرگ‌ومیر بیماران را نیز بالا می‌برد. تولید هر آنتی‌بیوتیک جدید فرآیندی بسیار زمان‌بر و پرهزینه است؛ بنا بر گزارش‌ها، این فرآیند به ۱۰ تا ۱۵ سال زمان و حدود یک میلیارد دلار هزینه نیاز دارد.
ایران در صدر جدول جهانی مصرف آنتی‌بیوتیک
تلاش‌هایی در کشور برای تجویز و مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها صورت گرفته، اما آمارها نشان می‌دهند که این اقدامات چندان کارآمد نبوده‌اند. طبق جدیدترین آمار، ایران بالاترین مصرف آنتی‌بیوتیک را در دنیا دارد. نکته نگران‌کننده این است که بر اساس تحقیقی که در سال ۲۰۲۵ انجام شده، تقریباً نیمی از مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران بدون مبنای علمی و پزشکی صورت می‌گیرد.
مقایسه جهانی میزان مصرف روزانه (DDD)
بر اساس داده‌های جدید، ایران با اختلاف چشمگیری در صدر فهرست جهانی قرار دارد:
| کشور | دُز مصرف روزانه (DDD) به ازای هر هزار نفر | رتبه |
|---|---|---|
| ایران | ۶۸ | اول |
| آفریقای جنوبی | ۵۱ | دوم |
| مصر | ۵۰ | سوم |
| بریتانیا | ۲۰ | - |
| آلمان | ۱۰ | - |
| کشورهای اسکاندیناوی | کمتر از ۱۵ | - |
این میزان بالای مصرف روزانه (DDD) می‌تواند نشان‌دهنده‌ی شیوع بالای بیماری یا تجویز و مصرف بی‌رویه‌ی دارو باشد. مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران ۳.۵ برابر میانگین جهانی است و گردش مالی داروهای آنتی‌میکروبیال در سال ۱۴۰۲، ۱۳ درصد کل بازار دارویی کشور را تشکیل داده است.
دلایل و پیامدهای مصرف غیرمنطقی
مصرف بی‌دلیل یا زیاد آنتی‌بیوتیک باعث می‌شود بدن به مرور زمان دیگر به آن واکنشی نشان ندهد و باکتری‌ها در برابر آن مقاوم شوند. در نتیجه، در زمان بیماری، آنتی‌بیوتیک‌های رایج دیگر تأثیری نخواهند داشت. علاوه بر این، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها عوارض جانبی متعددی دارد:
- کشتن باکتری‌های مفید بدن
- ایجاد مشکلات گوارشی
- بروز عفونت‌های قارچی
- تضعیف سیستم ایمنی بدن
عوامل مؤثر بر مصرف بی‌رویه در ایران
ساختار نظام سلامت و فرهنگ عمومی در ایران در این بحران نقش دارند:
- عرضه بدون نسخه: بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها بدون نسخه در داروخانه‌ها عرضه می‌شوند.
- فرهنگ عمومی: مردم مصرف آنتی‌بیوتیک را معادل «درمان سریع» می‌دانند.
- تجویز پزشکان: برخی پزشکان بنا به درخواست بیماران یا برای جلوگیری از نارضایتی آن‌ها، اقدام به تجویز آنتی‌بیوتیک می‌کنند.
آمار نگران‌کننده از تجویز پزشکان
بر اساس اظهارات سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت سازمان غذا و دارو، در سال ۱۴۰۲، ۳۶ درصد نُسَخ پزشکان حاوی آنتی‌بیوتیک بوده‌اند. پرفروش‌ترین و پرتجویزترین آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور عبارتند از:
پرفروش‌ترین آنتی‌بیوتیک‌ها (از نظر ریالی):
- آموکسی‌سیلین
- سفکسیم
- کوآموکسی کلاو
- آزیترومایسین
- مروپنم
پرتجویزترین آنتی‌بیوتیک‌ها (در نُسَخ پزشکان):
- سفکسیم
- مترونیدازول
- آموکسی‌سیلین
- آزیترومایسین
- سیپروفلوکساسین
همچنین در دسته آنتی‌بیوتیک‌های تزریقی، پنی‌سیلین ۳-۳-۶، پنی‌سیلین ۱.۲۰۰.۰۰۰، سفازولین و سفتریاکسون پرمصرف‌ترین‌ها بوده‌اند.
تفاوت‌های چشمگیر در مصرف جهانی
مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها بیشتر در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسط دیده می‌شود، جایی که دسترسی به خدمات درمانی محدود است و ضعف در اجرای قوانین فروش دارو، عرضه آسان آنتی‌بیوتیک را ممکن می‌سازد. در مقابل، کشورهای توسعه‌یافته الگوهای متفاوتی دارند:
الگوی مصرف در اروپا
در اروپا، کشورهای جنوبی مانند فرانسه، مالت، ایتالیا و اسپانیا با حدود ۲۴ تا ۲۵ دُز روزانه، مصرف بسیار بیشتری نسبت به کشورهای شمالی دارند. کشورهای شمال اروپا نظیر دانمارک، نروژ و فنلاند مصرفی نزدیک یا کمتر از ۱۵ دُز دارند. این تفاوت‌ها ناشی از نگرش فرهنگی نسبت به تجویز دارو، برنامه‌های ملی مقابله با مصرف بی‌رویه و دسترسی به داروهای جایگزین با طیف اثر محدود است.
مصرف غیرضروری در ایالات متحده
طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌ها (CDC)، حدود یک‌سوم از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در انسان‌ها غیرضروری یا نادرست است. تنها در ایالات متحده، سالانه بیش از ۲.۸ میلیون مورد عفونت ناشی از باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک رخ می‌دهد که منجر به ۳۵ هزار مرگ می‌شود.
آنتی‌بیوتیک‌ها فقط عفونت‌های باکتریایی را درمان می‌کنند، نه عفونت‌های ویروسی. مصرف آنتی‌بیوتیک برای عفونت ویروسی نه تنها درمان را به همراه ندارد، بلکه عوارض جانبی مضر ایجاد کرده و مقاومت آنتی‌بیوتیکی را افزایش می‌دهد.
چشم‌انداز تاریک آینده سلامت
پزشکان هشدار می‌دهند که مقاومت دارویی بزرگترین بحران خاموش سلامت در قرن بیست‌ویکم است. اگر روند فعلی ادامه یابد، باکتری‌ها در برابر داروهای رایج مقاوم می‌شوند و درمان بیماری‌های ساده‌ای مانند عفونت گلو یا زخم‌ها دشوار و حتی غیرممکن خواهد شد. سازمان جهانی بهداشت تخمین زده است که اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۵۰ مقاومت میکروبی سالانه جان حدود ۱۰ میلیون نفر را در سراسر جهان خواهد گرفت.
قرار گرفتن ایران در صدر جدول جهانی مصرف آنتی‌بیوتیک، آن‌هم با آماری نگران‌کننده از تجویزهای غیرعلمی، زنگ خطری جدی برای آینده درمان‌های پزشکی است. تغییر فرهنگ مصرف، نظارت دقیق بر تجویزها و آموزش عمومی، تنها راه‌های مقابله با این بحران خاموش هستند تا مقاومت میکروبی به یکی از مرگبارترین تهدیدهای قرن تبدیل نشود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.