تهران روزانه ۸۰۰۰ تن «طلای سیاه» دفن می‌کند؛ درآمد ۱۴۰ میلیون یورویی در انتظار پایتخت

در حالی که کلان‌شهرهای پیشرفته جهان، پسماند شهری را به منبع پایدار انرژی، گرما و درآمد تبدیل کرده‌اند، پایتخت ایران همچنان روزانه بیش از هشت‌هزار تن زباله را مستقیماً در آرادکوه دفن می‌کند. این تفاوت رویکرد، فاصله میان «شهرداری خدماتی» و «شهرداری مولد» را به وضوح نشان می‌دهد و اقتصاد دایره‌ای را به یکی از پایه‌های توسعه پایدار در اروپا تبدیل کرده است.

تهران؛ دفن طلای سیاه در آرادکوه

تهران روزانه حدود ۸۰۰۰ تن پسماند شهری تولید می‌کند که معادل بیش از ۲.۹ میلیون تن در سال است. بخش بزرگی از این حجم عظیم، بدون هیچ‌گونه پردازشی به مدفن آرادکوه منتقل و زیر خاک دفن می‌شود. این در حالی است که کارشناسان شهری معتقدند، پسماند تهران یک فرصت اقتصادی بزرگ است که در حال از دست رفتن است.

برآوردهای اقتصادی نشان می‌دهد که با تغییر رویکرد، می‌توان درآمد قابل توجهی از این حجم زباله کسب کرد:

• اگر تنها ۳۰ درصد از این حجم وارد چرخه بازیافت یا تولید انرژی شود، شهرداری می‌تواند سالانه بیش از ۴۰ میلیون یورو درآمد کسب کند.
• با افزایش سهم تفکیک و پردازش به ۵۰ درصد و اجرای پروژه‌های «پسماند به انرژی»، این رقم تا ۱۴۰ میلیون یورو در سال قابل افزایش است.

این درآمد می‌تواند بخش قابل توجهی از هزینه‌های سنگین خدمات شهری را تأمین کند و فشار مالی بر بودجه عمومی را کاهش دهد.

الگوی موفق اروپا: اقتصاد دایره‌ای پسماند

شهرهای اروپایی با تغییر دیدگاه نسبت به پسماند، آن را نه یک تهدید زیست‌محیطی، بلکه یک فرصت اقتصادی می‌دانند و مدل‌های موفقی را پیاده‌سازی کرده‌اند:

کپنهاگ؛ نیروگاه آماگر باکه و صادرات انرژی

در دانمارک، تاسیسات پیشرفته «آماگر باکه» سالانه بیش از ۵۶۰ هزار تن پسماند شهری را به انرژی تبدیل می‌کند. خروجی این فرایند، برق مورد نیاز ۵۵۰ هزار نفر و گرمایش بیش از ۱۴۰ هزار خانوار است. این نیروگاه با کارایی بالا و طراحی منحصر‌به‌فرد، هزینه دفن پسماند را تقریباً به صفر رسانده و با صادرات انرژی، به منبع درآمدی پایدار برای شهرداری کپنهاگ تبدیل شده است.

وین و بارسلونا؛ درآمدزایی از تفکیک دقیق

در وین، حدود ۸۰ درصد پسماند شهری وارد چرخه پردازش و بازیافت می‌شود. سیستم دقیق تفکیک از مبدأ به شهرداری این امکان را داده است که سالانه بیش از ۲۵۰ میلیون یورو از فروش انرژی، مواد بازیافتی و خدمات جانبی درآمد داشته باشد.

در بارسلونا، تمرکز بیشتر بر «جمع‌آوری تفکیکی» است؛ شهری که اکنون حدود ۴۰ درصد از زباله‌هایش را به‌صورت جداگانه جمع‌آوری می‌کند و بخشی از انرژی مورد نیاز ناوگان شهری‌اش را از سوخت RDF (سوخت مشتق‌شده از پسماند) به دست می‌آورد.

آمستردام؛ ۹۰ درصد تبدیل به محصول ثانویه

شهرداری آمستردام با یکپارچه‌سازی شبکه جمع‌آوری و تأسیس کارخانه‌های «پسماند به انرژی»، توانسته بیش از ۹۰ درصد پسماند شهری را به محصولات ثانویه تبدیل کند. در سال ۲۰۲۳، ارزش انرژی تولیدی و مواد بازیافتی این شهر بیش از ۱۲۰ میلیون یورو برآورد شد. این الگو، درآمد را مستقیماً به بودجه شهری بازمی‌گرداند و هزینه‌های جمع‌آوری و دفن را جبران می‌کند.

گذار تهران از مصرف‌گرایی به تولید

تبدیل تهران از یک شهر مصرف‌گرا به شهری مولد، نیازمند اجرای سیاست‌های تازه اقتصاد سبز و توسعه نیروگاه‌های زیست‌توده است. این گذار موفق، بر سه عنصر کلیدی استوار است:

1. تفکیک از مبدأ: اجرای دقیق و گسترده طرح تفکیک زباله در سطح خانوار و اصناف.
2. سرمایه‌گذاری بخش خصوصی: جذب سرمایه‌گذاران برای احداث و بهره‌برداری از تأسیسات پیشرفته پردازش.
3. تضمین خرید انرژی: ایجاد سازوکار قانونی و مالی برای تضمین خرید برق و گرمای تولیدی از پسماند.

اگر این سه محور به‌درستی اجرا شود، پسماند دیگر صرفاً یک مسئله برای دفن نخواهد بود؛ بلکه به حلقه‌ای حیاتی از زنجیره اقتصاد دایره‌ای بدل می‌شود. در نهایت، آنچه امروز در آرادکوه دفن می‌شود، می‌تواند فردا منبع تأمین انرژی، اشتغال و درآمد پایدار برای پایتخت باشد.