چالش‌های قیمت‌گذاری بنزین و مصرف فزاینده سوخت در حمل‌ونقل کشور

اثرات تورمی و قیمت‌گذاری غیرمنطقی بنزین

آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران، با اشاره به تاریخچه قیمت‌گذاری بنزین، تأکید کرد که بحث تورمی، کار قیمت‌گذاری را دشوار کرده است. وی به مقایسه‌ای از سال ۹۸ پرداخت:

• قیمت بنزین در سال ۹۸، ۳ هزار تومان تعیین شد که معادل ۳۳ سنت فوب خلیج فارس بود.
• تنها سه ماه بعد، با افزایش قیمت دلار به ۲۰ هزار تومان، ارزش بنزین به ۱۴ سنت کاهش یافت.

نجفی هشدار داد که اصلاح قیمت حامل‌های انرژی تنها برای مدت کوتاهی مؤثر است و اثرات تورمی آن به سرعت به سایر کالاها منتقل شده و ظرف سه ماه باعث افزایش مجدد قیمت دلار و سایر اقلام می‌شود.

مقایسه قیمت بنزین با سایر کالاها

رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران با انتقاد از ثابت نگه داشتن قیمت بنزین در برابر تورم، به آمار تکان‌دهنده‌ای اشاره کرد:

قیمت بنزین از ابتدای انقلاب تا سال ۹۸، سه هزار برابر شده است. در ۷ سال گذشته تا سال ۱۴۰۳، کشور با تورم هزار درصدی مواجه بوده، اما قیمت بنزین به دلیل حساسیت جامعه پایین نگه داشته شده است.

وی افزود: «در حالی که افزایش پلکانی قیمت بنزین تا پایان دولت هشتم پذیرفته شده بود و آمادگی روانی برای افزایش ۱۵ درصدی در ابتدای هر سال وجود داشت، چرا دوباره این روش معقول اجرا نمی‌شود؟»

نجفی برای نشان دادن عمق شکاف قیمتی، مقایسه‌ای با کالاهای اساسی ارائه داد:

او همچنین یادآور شد که قیمت برق صنعتی اکنون بدون سوبسید محاسبه می‌شود و صنعت خود را با آن تطبیق داده است، اما تأکید کرد که تنها با افزایش تک‌پارامتر قیمت، مدیریت مصرف محقق نخواهد شد.

مصرف فزاینده و راهکارهای کنترلی

عزیزی، معاون صنایع و انرژی ستاد حمل‌ونقل سوخت کشور، با تأکید بر اهمیت بخش حمل‌ونقل، اعلام کرد که یک‌چهارم انرژی کشور در این بخش مصرف می‌شود. وی اذعان داشت که دولت از سال ۹۸ موفق به اجرای کامل اصلاح قیمت بنزین نشده و نتیجه آن، مواجهه با مصرف فزاینده بنزین و گازوئیل است.

به گفته وی، کنترل مصرف سوخت در حمل‌ونقل تحت تأثیر سیاست‌های قیمتی، غیرقیمتی یا ترکیبی از هر دو است و ورود فعال دولت می‌تواند مصرف را کنترل کند. راهکارهای فعلی کنترل مصرف شامل موارد زیر است:

• تنوع‌بخشی به سبد سوخت با هدف امنیت انرژی و هوای پاک.
• مدیریت بهینه حمل‌ونقل.
• تأثیر کاهش سرانه مصرف در سطح اقتصاد کلان.

ضرورت قیمت‌گذاری منعطف و استانی

دادرس، از کمیسیون حمل‌ونقل اتاق ایران، با اشاره به تحقیقی درباره شیوه قیمت‌گذاری انرژی در ایران، خواستار اجرای قیمت‌گذاری منعطف سوخت بر اساس قواعد بازار شد. وی به تفاوت فاحش بین هزینه تمام‌شده و قیمت عرضه اشاره کرد:

هزینه تمام‌شده انتقال بنزین و گازوئیل از خوزستان به خراسان رضوی ۲,۸۰۰ تومان است، اما در خراسان رضوی با همان قیمت ۱,۵۰۰ تومان عرضه می‌شود. هزینه‌ها باید بر اساس قیمت تمام‌شده واقعی، کارمزد جایگاه‌داران و حمل‌ونقل محاسبه شود.

وی همچنین بر اهمیت موضوع قاچاق سوخت حتی بین استان‌ها تأکید کرد و پیشنهاد داد که استانداران باید خودگردانی داشته باشند و مدیریت سرمایه‌گذاری در حامل‌های انرژی در هر استان انجام شود تا تصمیمات صرفاً از تهران گرفته نشود.

در همین راستا، عباسی، معاون شرکت ملی پخش و پالایش، نیز خاطرنشان کرد که عمده تولید در جنوب و مرکز کشور است و انتقال آن به مناطق شمالی هزینه دارد که باید این هزینه‌ها محاسبه شوند. وی تأکید کرد که قیمت‌گذاری فرآورده‌های نفتی در اختیار وزارت نفت نیست و قانون مجلس آن را تعیین می‌کند. او با اشاره به مصرف بسیار بالا که دولت را ناگزیر به واردات کرده، اظهار داشت که مدیریت مصرف در اختیار شرکت پخش و پالایش نیست.

عدم اجرای سیاست‌های اصلاح الگوی مصرف

سیدی، مدیرکل اسبق بهینه‌سازی، یکی از مشکلات اصلی را عدم پیگیری سیاست‌های کلی اصلاح الگوی مصرف دانست. وی اظهار کرد که این سیاست‌ها از سال ۱۳۷۹ اجرا نشده و اکنون پس از ۲۱ سال در حال اجراست، اما شاخص‌های ارزیابی نشان می‌دهد که هیچ‌یک از دستگاه‌ها آن را به طور کامل اجرا نکرده‌اند. او نیز تأکید کرد که راه‌حل حمل‌ونقل و انرژی تک‌نسخه‌ای نیست و باید مجموعه‌ای از راه‌حل‌ها در نظر گرفته شود.