آیکون خبر

خبر کامل

خشک شدن دریاچه ارومیه بی‌سابقه است؛ کاهش ۴ تا ۷ متری ناشی از مداخله انسانی

بحران زیست‌محیطی دریاچه ارومیه و خشک شدن سریع آن در دهه‌های اخیر، پرسشی بنیادین را مطرح می‌کند: آیا این دریاچه پیش‌تر نیز چنین خشکی‌هایی را تجربه کرده است؟ مهدی زارع، استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی، با تکیه بر داده‌های زمین‌شناسی و دیرینه‌شناسی، پاسخ قاطعی به این ابهام می‌دهد و تأکید می‌کند که پدیده کنونی، برخلاف نوسانات طبیعی گذشته، ریشه در اقدامات انسانی دارد.

خشک شدن فعلی؛ پدیده‌ای بی‌سابقه و ناشی از مداخله انسانی

داده‌های دیرینه‌شناسی بلندمدت نشان می‌دهند که اگرچه دریاچه ارومیه به طور طبیعی مستعد نوسانات سطح آب است، اما خشک شدن سریع و گسترده فعلی یک پدیده جدید است که برای اولین بار به دلیل اقدامات انسانی رخ داده است. تجزیه و تحلیل هسته رسوبی دریاچه در پژوهش‌های اخیر، سابقه‌ای از تعادل آب در طول چند هزاره گذشته را آشکار کرده که امکان تفکیک تهدیدات اقلیمی طبیعی از تغییرات فعلی ناشی از فعالیت‌های انسانی را فراهم می‌سازد.

سوابق دیرینه‌شناسی: دوره‌های خشکی طبیعی

دوره‌های کاهش قابل توجه سطح آب دریاچه در گذشته ناشی از ناهنجاری‌های اقلیمی منطقه‌ای یا جهانی بوده و منجر به کاهش بارندگی یا افزایش تبخیر در حوضه دریاچه ارومیه شده است. شواهد رسوبی، چندین دوره خشکی مهم را در تاریخ طبیعی دریاچه ثبت کرده‌اند:

  • خشکی ۴۲۰۰ سال قبل: این دوره همزمان با یک رویداد خشکی منطقه‌ای بوده و افت قابل توجهی در سطح آب دریاچه را نشان می‌دهد.
  • خشکی ۳۱۰۰ تا ۲۷۰۰ سال قبل: این خشکی شدید با عصر برنز-عصر آهن همزمان است و کاهش رطوبت کل منطقه را در بر می‌گرفته که به حوضه دریاچه ارومیه نیز گسترش یافته است.
  • خشکی ۱۱۰۰ تا ۸۰۰ سال قبل: این دوره با ناهنجاری اقلیمی قرون وسطی همزمان است و با افزایش گرده‌های زیستگاه شور و گسترش دشت‌های گلی شور، نشان از پسروی دریاچه ارومیه دارد.

خشکسالی شدید قرن نوزدهم

حدود ۲۰۰ سال قبل، در اوایل قرن نوزدهم، خشکسالی شدیدی ثبت شده است. شدت این خشکسالی به حدی بوده که طبق گزارش‌های تاریخی، مردم می‌توانستند در برخی از بخش‌های دریاچه پیاده‌روی کنند.

دوره‌های افزایش رطوبت و تاب‌آوری تاریخی

در مقابل دوره‌های خشکی، دوره‌هایی از افزایش رطوبت مؤثر نیز وجود داشته که منجر به افزایش سطح دریاچه شده است. به عنوان مثال، حدود ۱۵۰۰ تا ۵۵۰ سال قبل، افزایش گرده‌های درختی به ویژه بلوط و کاهش نشانگرهای پوشش گیاهی استپی، حاکی از آب و هوای مرطوبی است که به گسترش پوشش جنگلی در ارتفاعات کمک کرده است. همچنین، حدود ۱۹۰۰ تا ۲۰۰۰ سال قبل، شواهدی از افزایش کوتاه مدت سطح دریاچه و گسترش آب‌های کم‌ژرفا و شور مشاهده شده است.

داده‌های دیرینه اقلیم، به‌ویژه فقدان لایه‌های ضخیم تبخیری در رسوبات هولوسن، نشان می‌دهد که دریاچه ارومیه هرگز در طول نوسانات طبیعی اقلیمی در حدود ۱۱۷۰۰ سال گذشته به‌طور کامل خشک نشده است. بنابراین، دریاچه تاب‌آوری قابل‌توجهی در برابر خشکسالی‌های شدید گذشته نشان داده است.

ابعاد فاجعه کنونی: کاهش ۴ تا ۷ متری در دو دهه

کاهش فعلی سطح آب دریاچه را نمی‌توان صرفاً به خشکسالی طبیعی نسبت داد. اگرچه این دریاچه از نظر تاریخی دوره‌های خشک‌تری نسبت به دوره‌های اخیر را پشت سر گذاشته است، اما خشک شدن اخیر نتیجه مداخله انسانی و عوامل غیر اقلیمی است.

از حدود سال ۱۳۸۰ شمسی، سطح این دریاچه بین ۴ تا ۷ متر کاهش یافته و بیشتر حجم و مساحت خود را تنها در دو تا سه دهه از دست داده است. این میزان کاهش، بر اساس اطلاعات موجود در تاریخ طبیعی آن طی دوره هولوسن (از ۱۱۷۰۰ سال قبل تا دوران مدرن)، بی‌سابقه بوده است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗