طرح جدید بنزین؛ دهک‌های ۹ و ۱۰ شهری هدف اصلی افزایش قیمت

جزئیات طرح جدید سهمیه‌بندی بنزین

در طرح پیشنهادی جدید، ساختار قیمت‌گذاری بنزین به شرح زیر خواهد بود:

• سهمیه اول: هر فرد می‌تواند تا ۶۰ لیتر بنزین سهمیه‌ای را با نرخ ۱۵۰۰ تومان به ازای هر لیتر مصرف کند.
• سهمیه دوم: مصرف تا ۱۰۰ لیتر پس از سهمیه اول، با نرخ سه‌هزار تومان به ازای هر لیتر محاسبه خواهد شد.
• مصرف آزاد: مصرف بیش از ۱۰۰ لیتر در ماه، احتمالاً با نرخ متفاوتی که بالاتر از سه‌هزار تومان است، محاسبه خواهد شد.

این تغییرات در حالی مطرح می‌شود که بررسی‌ها نشان‌دهنده افزایش قابل‌توجه مصرف بنزین در کشور و تحمیل هزینه‌های سنگین بر دولت است. لازم به ذکر است که قیمت بنزین از آبان ماه سال ۱۳۹۸ تاکنون ثابت باقی مانده است.

دهک‌های پرمصرف در کانون توجه سیاست جدید

تحلیل‌ها حاکی از آن است که بیشترین تأثیر این سیاست جدید بر دهک‌های نهم و دهم خانوارهای شهری خواهد بود؛ چراکه این گروه‌ها تنها مصرف‌کنندگانی هستند که به طور میانگین ماهانه بیش از ۱۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کنند (به استثنای ناوگان حمل و نقل عمومی). در نتیجه، این دو دهک عملاً در «تور» طرح جدید بنزینی دولت قرار می‌گیرند و برای مصرف بالاتر از سقف تعیین‌شده، باید ارقام بالاتری پرداخت کنند.

سهم بنزین در سبد هزینه خانوار

برخلاف تصور عمومی که افزایش قیمت انرژی را با تورم گسترده همراه می‌داند، داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که سهم بنزین در هزینه‌های خانوارهای ایرانی در حال حاضر کمتر از یک درصد است. کارشناسان این کاهش سهم را نتیجه تثبیت ۶ ساله قیمت بنزین می‌دانند.

مقایسه سهم بنزین در هزینه‌های خانوار (سال ۱۴۰۱)

در سال ۱۴۰۱، سهم بنزین از سبد هزینه‌های خانوارها تفاوت‌های محسوسی میان دهک‌های درآمدی و مناطق شهری و روستایی داشت. در جدول زیر، سهم بنزین از کل هزینه‌ها بر اساس دهک‌های درآمدی در سال ۱۴۰۱ ارائه شده است:

کاهش محسوس سهم بنزین در سال‌های اخیر

با وجود ثابت ماندن قیمت بنزین از سال ۱۴۰۱ تاکنون، هزینه‌های سالانه خانوار تقریباً دوبرابر شده است. به عنوان مثال، هزینه‌های سالانه خانوارهای شهری از حدود ۱۳۷ میلیون تومان در سال ۱۴۰۱ به ۲۶۹ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این رشد نزدیک به دو برابری هزینه‌ها در مقابل ثبات قیمت بنزین، باعث شده است که سهم این سوخت در سبد هزینه خانوارها به طور قابل‌توجهی کاهش یابد و اکنون به نظر می‌رسد زیر یک درصد از کل هزینه‌ها را تشکیل می‌دهد.

تحلیل مصرف ماهانه بنزین بر اساس دهک‌های درآمدی (۱۳۸۶ تا ۱۳۹۹)

گزارش‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که میانگین مصرف ماهانه بنزین در خانوارهای شهری و روستایی بین سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۹ روند افزایشی داشته، اما این رشد در دهک‌های درآمدی متفاوت بوده است.

روند مصرف در خانوارهای شهری

میانگین مصرف خانوارهای شهری در کل دهک‌ها از ۵۶ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۶۳ لیتر در سال ۱۳۹۹ رسید. با این حال، رشد مصرف در دهک‌های پردرآمد بسیار چشمگیرتر بوده است:

• دهک دهم (پرمصرف‌ترین): مصرف ماهانه از ۱۱۲ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۱۴۰ لیتر در سال ۱۳۹۹ افزایش یافته است.
• دهک اول (کم‌مصرف‌ترین): مصرف ماهانه از ۷ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۱۱ لیتر در سال ۱۳۹۹ افزایش یافته است.

روند مصرف در خانوارهای روستایی

میانگین مصرف بنزین در کل دهک‌های روستایی از ۳۷ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۴۴ لیتر در سال ۱۳۹۹ افزایش یافت. اما در این مناطق، دهک‌های کم‌درآمد حتی کاهش مصرف را نیز تجربه کرده‌اند:

• دهک دهم (پرمصرف‌ترین): مصرف ماهانه از ۱۰۴ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۷۹ لیتر در سال ۱۳۹۹ کاهش یافته، اما همچنان بالاترین مصرف را دارد.
• دهک اول (کم‌مصرف‌ترین): مصرف ماهانه از ۵ لیتر در سال ۱۳۸۶ به ۳ لیتر در سال ۱۳۹۹ کاهش یافته است.