انزوای تجارت خارجی ایران و نقش چین در سایه سفر آسیایی ترامپ

تحلیل ابعاد سفر سیاسی-اقتصادی ترامپ به آسیا

بهمن عشقی، دبیرکل سابق اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران، در تحلیل ابعاد سفر اخیر رئیس‌جمهور آمریکا به آسیا، ضمن بررسی اهداف سیاسی و اقتصادی این سفر، تأکید کرد که با وجود آغاز سیاست «فشار حداکثری» واشنگتن، تجارت خارجی ایران از تحولات این سفر آسیبی نخواهد دید، هرچند که انزوای ایران در زنجیره ارزش جهانی، طرف‌های تجاری کشور را به یک کشور محدود کرده است.

تجدید بیعت سیاسی و فشارهای تعرفه‌ای

عشقی تأکید کرد که از زمان روی کار آمدن ترامپ، نظام تعرفه‌ای که او بر آن پافشاری می‌کند، حتی متحدان سنتی ایالات متحده نظیر کره‌جنوبی و ژاپن را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اولین هدف این سفر، تجدید بیعت سیاسی با متحدان و انتقال این پیام بود که سیاست از اقتصاد جداست؛ به این معنا که:

• ایالات متحده ممکن است از لحاظ تعرفه‌ای فشارهایی بر ژاپن وارد کند.
• آمریکا از لحاظ نظامی حامی این کشورها خواهد بود.
• پیام اصلی این بود که آمریکا از آنها دفاع خواهد کرد، اما در مسأله اقتصاد «شوخی در کار نیست».

در همین راستا، کره‌جنوبی نیز به ترامپ قول داده است که مبلغ ۳۵۰ میلیارد دلار در ایالات متحده سرمایه‌گذاری کند.

دیدار بی‌نتیجه با شی جین‌پینگ و نادیده گرفتن هند

دبیرکل سابق اتاق بازرگانی تهران به دیگر ابعاد سیاسی سفر ترامپ اشاره کرد:

• ترامپ پیش از سفر، پیغام آمادگی برای دیدار با رهبر کره‌شمالی را مخابره کرد که این اقدام موضوع را سیاسی‌تر ساخت و ضمن حمایت از کره‌جنوبی، اعلام کرد که حاضر است اندکی با کره‌شمالی راه بیاید.
• دیدار ترامپ با شی جین‌پینگ در یک کشور بی‌طرف و متحد آمریکا برگزار شد که به ظاهر جلسه‌ای «بسیار خوب» اعلام شد، اما در واقع یک جلسه «بی‌نتیجه» بود. ترامپ هدف خود را انتقال پیام‌ها به صورت رودررو و بدون تحویل گرفتن رئیس‌جمهور چین محقق کرد.
• مهم‌ترین نکته این سفر، نادیده گرفتن هند، دومین قدرت بزرگ آسیا، بود. عشقی معتقد است که این رفتار پیامی به هند است مبنی بر اینکه دوران اوباما که آمریکا و هند را «دو خورشید بزرگ دموکراسی» خوانده بود، به سر رسیده است.

انزوای ایران در زنجیره ارزش جهانی

بهمن عشقی در پاسخ به چرایی محدود بودن شرکای تجاری ایران در منطقه آسیا، صراحتاً اعلام کرد که طرف‌های تجاری ایران در شرایط کنونی حتی «تعداد محدود» هم نیستند، بلکه صرفاً یک کشور آسیایی و آن هم چین، طرف تجاری ایران است. وی ریشه این معضل را در ساختار اقتصادی کشور می‌داند:

ما در زنجیره ارزش جهانی منزوی شده و به یک «کامودیتی‌فروش» تبدیل شده‌ایم. ایران اکنون یک اقتصاد منزوی است که فقط کامودیتی می‌فروشد و حتی مانند برزیل نیستیم که هم کامودیتی بفروشیم و هم هواپیما یا صادرکننده بزرگ تجهیزات نظامی باشیم. طبیعی است که حلقه کشورهای طرف تجاری ما کوچک است.

او افزود که این تجارت منزوی که در زنجیره ارزش دنیا حضور ندارد، مجبور است همین کامودیتی‌ها را نیز به یک کشور، یعنی چین، بفروشد و در نتیجه تکلیف تجاری ایران روشن است.

آینده فشار حداکثری آمریکا بر اقتصاد ایران

در خصوص سرنوشت تجارت خارجی ایران پس از سفر ترامپ به آسیا و دیدار با رئیس‌جمهور چین، عشقی معتقد است که اتفاق خاصی رخ نخواهد داد. او هوشمندی چینی‌ها را عامل اصلی می‌داند:

چینی‌ها آن‌قدر باهوش هستند که تا می‌توانند با کارت ایران بازی کنند. حالا ۱۵ میلیارد دلار خرید در اقیانوس خریدهای چین اهمیتی ندارد. بنابراین چین سعی می‌کند که همواره کارت ایران را در جیب خود نگاه دارد و در مذاکرات از آن استفاده کند. به نظر می‌رسد که تجارت خارجی ایران لطمه‌ای از این سفر نخواهد دید.

با این حال، عشقی نسبت به تشدید فشارهای آمریکا هشدار داد و گفت: «متأسفانه ترامپ فشار حداکثری بر اقتصاد ایران را شروع کرده و پس از سال جدید میلادی، فشارهای بیشتری در زمینه توقیف کشتی‌های نفتکش و باری وارد خواهد آورد.»