آیکون خبر

خبر کامل

پیشرفت بزرگ چین: رباتیک هوشمند با دقت میلی‌متری برای نگهداری راکتورهای همجوشی

پیشرفت بزرگ چین: رباتیک هوشمند با دقت میلی‌متری برای نگهداری راکتورهای همجوشی

دقت بی‌سابقه در تعمیرات هسته‌ای با هوش مصنوعی

پژوهشگران چینی با دستیابی به یک موفقیت فناورانه چشمگیر، گامی بلند در مسیر خودکارسازی تعمیر و نگهداری راکتورهای همجوشی هسته‌ای برداشتند. این تیم تحقیقاتی موفق به توسعه یک سامانه رباتیک فوق‌دقیق مبتنی بر هوش مصنوعی شده که قادر است یکی از دشوارترین و حیاتی‌ترین وظایف تعمیراتی را در محیط‌های دشوار داخلی راکتور با دقتی کمتر از یک‌دهم میلی‌متر انجام دهد.

این پیشرفت مستقیماً چالش پیچیده‌ای موسوم به «درج میله در حفره» (peg-in-hole assembly) را هدف قرار داده است؛ فرایندی حساس که در جریان تعویض قطعات راکتور انجام می‌شود و معمولاً به زمان و دقت بالایی نیاز دارد. نگهداری دوره‌ای تجهیزات برای حفظ عملکرد پایدار راکتورهای همجوشی ضروری است و این کار شامل طیف گسترده‌ای از عملیات از راه دور، از جابه‌جایی قطعات بزرگ تا مونتاژ اجزای کوچک مانند پیچ و بست‌ها می‌شود.

فناوری هوش مصنوعی و یادگیری تقویتی عمیق

در این سامانه از روش یادگیری تقویتی عمیق (Deep Reinforcement Learning) برای هدایت ربات استفاده شده است؛ مکانیزمی مشابه هماهنگی چشم و دست انسان. این روش نوآورانه، داده‌های به‌دست‌آمده از یک دوربین دوبعدی (۲D) و یک حسگر نیرو-گشتاور (F/T sensor) را به‌صورت هم‌زمان ترکیب می‌کند.

استفاده از این شیوه، نیاز به حسگرهای سه‌بعدی پیچیده را که در محیط داخلی راکتور، به دلیل تابش شدید و سطوح فلزی براق و بازتاب‌دهنده، عملکرد مناسبی ندارند، از میان برداشته است. محققان تاکید کرده‌اند که استفاده از دوربین دوبعدی در این سامانه باعث شده مرحله حساس ترازسازی میله و حفره با دقت بسیار بالا انجام شود؛ مرحله‌ای که بسیاری از روش‌های مونتاژ رباتیک معمول از آن اجتناب می‌کنند. این فناوری بخشی از طرح جامع چین برای خودکارسازی تعمیر و نگهداری نیروگاه‌های همجوشی در آینده به شمار می‌رود.

چالش حیاتی نگهداری در نیروگاه‌های آینده

در نیروگاه‌های همجوشی نسل آینده، مانند پروژه بین‌المللی ITER، تعمیرات منظم و دشوار اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. در حال حاضر، بیشتر این کارها با روش موسوم به «حضور انسان در حلقه» (human-in-the-loop) انجام می‌شود؛ یعنی اپراتورها از راه دور و با کنترل دستی ربات‌ها فرایند تعمیر را پیش می‌برند. این روش بسیار زمان‌بر است.

به‌عنوان نمونه در به‌روزرسانی یکی از راکتورهای اروپایی موسوم به JET، مهندسان مجبور شدند طی ۱۷ ماه بیش از ۷۰۰۰ عملیات مونتاژ انجام دهند، که چنین زمان طولانی در یک نیروگاه تجاری غیرقابل‌قبول است. از این‌رو، اتوماتیک‌سازی کامل این وظایف شرط لازم برای بهره‌برداری اقتصادی از انرژی همجوشی محسوب می‌شود.

نوآوری در سخت‌افزار و درک محیط

طراحی مفصل رباتیک با توان بالا

پژوهشگران علاوه بر توسعه الگوریتم‌های هوش مصنوعی، سخت‌افزار قدرتمند و متناسب با نیازهای راکتور را نیز طراحی کرده‌اند. آنها نوعی مفصل رباتیک جدید ساخته‌اند که توانایی جابه‌جایی قطعات سنگین راکتور را دارد. ویژگی‌های فنی این مفصل عبارتند از:

  • نسبت کاهش سرعت بسیار بالا معادل ۱۳٬۸۰۶ به یک.
  • قابلیت تولید گشتاوری معادل ۱۳۹ کیلونیوتن‌متر با دقت فوق‌العاده.
  • حذف چرخ‌دنده خورشیدی از جعبه‌دنده سیاره‌ای سنتی برای ایجاد فضای عبور کابل‌های برق و کنترل، بدون کاهش فشردگی ساختار.

این ویژگی‌ها آن را برای کارهای سنگین، اما حساس در درون راکتور، مانند جابه‌جایی قطعات حجیم ایده‌آل می‌سازد.

سامانه پیشرفته درک محیطی (TCIPS)

تیم تحقیقاتی در کنار این بازوی قدرتمند، سامانه درک محیطی پیشرفته‌ای به نام TCIPS نیز توسعه داده است. این مدل مبتنی بر معماری ترنسفورمر (Transformer)، داده‌های سه‌بعدی نقطه‌ای (۳D Point Cloud) را که ربات برای دیدن محیط پیرامون خود استفاده می‌کند، پردازش می‌کند.

این سامانه می‌تواند داده‌های پیچیده محیطی را به اشکال هندسی ساده‌تر مانند صفحه، کره و استوانه تقسیم کند. در نتیجه ربات توانایی درک بهتر ساختار محیط، تشخیص موانع و شناسایی دقیق ناحیه‌های کاری را به دست می‌آورد؛ امکانی که برای فعالیت ایمن و دقیق در فضای درونی و شلوغ راکتور حیاتی است.

گامی مهم به سوی انرژی پاک

به گفته این گروه، مجموعه این نوآوری‌ها از طراحی مکانیکی جدید تا مدل‌های هوش مصنوعی پیشرفته، نشانه‌ای از نزدیک شدن عصر ربات‌های سنگین‌کار هوشمند است که می‌توانند وظایف پیچیده و پرخطر نگهداری در نیروگاه‌های همجوشی آینده را به‌طور خودکار انجام دهند.

این دستاورد می‌تواند در نهایت مسیر را برای بهره‌برداری پایدار و مقرون‌به‌صرفه از انرژی همجوشی به‌عنوان یکی از تمیزترین و بی‌پسماندترین منابع انرژی در جهان هموار کند.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗