سد معبر در بازار تاریخی ارومیه؛ توافق قدیمی که به تجاوز به حقوق عامه تبدیل شد

بازار صفوی در محاصره بی‌نظمی شهری

بازار تاریخی ارومیه، با معماری بی‌بدیل ایرانی ـ اسلامی و راسته‌ها، تیمچه‌ها و سراهای پرشمار، قرن‌هاست که نه تنها مرکز تعاملات اقتصادی و اجتماعی مردم این خطه بوده، بلکه به‌عنوان نمادی از هنر و خلاقیت معماران گذشته شناخته می‌شود. طاق‌های آجری و گذرگاه‌های باریک این مجموعه، روایتگر تاریخی پررمز و راز هستند.

اما در سال‌های اخیر، این میراث ارزشمند با مشکلاتی جدی روبه‌رو شده است. حضور بی‌ضابطه دست‌فروشان، چیدمان نامنظم اجناس در خارج از محدوده مغازه‌ها و اشغال مسیرهای عمومی، نظم دیرینه بازار را برهم زده و عبور و مرور را برای شهروندان و گردشگران دشوار کرده است. این ازدحام و سد معبر، نه تنها چهره منظم بازار را مخدوش کرده، بلکه فرصت تماشای زیبایی‌های معماری را از بازدیدکنندگان سلب کرده است.

به نظر می‌رسد برخی افراد، با نادیده گرفتن قوانین و مقررات شهری، به دنبال اختصاص دادن بخشی از فضای داخلی این اثر تاریخی به خود هستند و براساس نقشه‌های خیالی و خودسرانه، محدوده‌های جدیدی برای فعالیت خویش ترسیم می‌کنند.

توافق قدیمی، عامل اصلی سد معبر

مرتضی صفری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی آذربایجان‌غربی، وضعیت نابسامان کنونی بازار را حاصل خروج یک توافق قدیمی میان کسبه از چارچوب اصلی خود دانست. وی در تشریح این وضعیت توضیح داد که در گذشته مغازه‌داران می‌توانستند ویترین متحرک خود را روزها تا ۷۰ سانتی‌متر جلوتر از مغازه بیاورند و شب‌ها آن را به داخل بازگردانند، اما اکنون این قانون نادیده گرفته شده است.

• در گذشته، حداکثر پیشروی ویترین‌ها: ۷۰ سانتی‌متر.
• وضعیت کنونی: پیشروی ویترین‌ها به بیش از یک‌ونیم متر رسیده است.

پیشروی بیش از حد ویترین‌ها مسیر تردد مردم را تنگ کرده و شکایات متعددی از سوی شهروندان به دنبال داشته است. علاوه بر سد معبر، نصب میله‌های آهنی بر دیوارهای راسته‌های بازار نیز چهره تاریخی آن را تغییر داده و منظر اصیل بازار را مخدوش کرده است.

ورود دادستانی و مسئولیت قانونی شهرداری

مدیرکل میراث فرهنگی استان با اشاره به ورود دادستانی به موضوع، تأکید کرد که شهرداری به‌عنوان متولی اصلی ساماندهی معابر شهری، باید نسبت به سد معبر ایجادشده در داخل بازار اقدام کند. وی رفتار برخی از مغازه‌داران را مصداق تجاوز به حقوق عامه دانست و تصریح کرد که این وضعیت باید هرچه سریع‌تر اصلاح شود تا چهره واقعی بازار تاریخی ارومیه احیا گردد.

ضرورت همکاری برای حفظ میراث ملی

بازار تاریخی ارومیه، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین یادگارهای معماری و فرهنگی کشور، نیازمند توجه و مدیریت جدی‌تر دستگاه‌های مسئول است. حفظ و صیانت از این اثر ارزشمند، صرفاً وظیفه یک نهاد خاص نیست، بلکه نیازمند هم‌افزایی میان میراث فرهنگی، شهرداری، اصناف و شهروندان است.

رعایت قوانین شهری، بازگرداندن محدوده بازار به وضعیت قانونی و جلوگیری از هرگونه دخل و تصرف غیرمجاز، نخستین گام در مسیر احیای سیمای اصیل این مجموعه تاریخی به شمار می‌رود. همکاری و همراهی ارگان‌های ذی‌ربط و مشارکت مردم می‌تواند بازار تاریخی ارومیه را بار دیگر به جایگاه شایسته خود بازگرداند و آن را به نمادی از نظم، اصالت و پویایی فرهنگی این شهر تبدیل کند.