بحران آب در چهارمحال و بختیاری؛ هشدار دهه بی‌آبی و کاهش ۵ متری سطح ایستابی

بحران آب در استان چهارمحال و بختیاری به مرحله‌ای بی‌سابقه و هشداردهنده رسیده است؛ جایی که افت شدید سطح ایستابی، کاهش ورودی سدها و تداوم خشکسالی‌های متوالی، چشمه‌های خروشان این سرزمین را به خاموشی کشانده و زنگ خطر جدی برای آینده آب شرب و کشاورزی به صدا درآمده است. کارشناسان منابع آب هشدار می‌دهند که در صورت تداوم روند کنونی، سرزمین آب‌های خروشان در آستانه تشنگی کامل قرار گرفته و دهه آینده برای این استان، دهه بی‌آبی خواهد بود.

بحران بی‌آبی؛ هشدار برای دهه آینده

سید هاشم فاطمی، مدیر مطالعات آب شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری، با تأکید بر شرایط بحرانی استان، اظهار داشت که با تداوم روند کنونی، طی پنج تا ۱۰ سال آینده نه آبی برای شرب، نه برای صنعت و نه حتی برای فضای سبز باقی نخواهد ماند. وی وضعیت تخصیص آب در استان را بسیار نگران‌کننده خواند و پرسید که آیا امنیت غذایی بدون پایداری منابع آب امکان‌پذیر است؟

وضعیت نگران‌کننده منابع آب زیرزمینی

افت سطح آب‌های زیرزمینی در دشت‌های استان نشان‌دهنده عمق بحران است. بر اساس گزارش‌ها، در سال آبی گذشته، سطح ایستابی در دشت‌های اصلی استان کاهش چشمگیری داشته است:

• دشت شهرکرد: ۱.۵ متر کاهش سطح ایستابی.
• دشت خانمیرزا: حدود پنج متر کاهش سطح ایستابی.
• دشت جونقان و فارسان: بیش از ۲ متر کاهش سطح ایستابی.

این کارشناس منابع آب تصریح کرد که خشکسالی متوالی طی دو سال اخیر و پاییز و زمستان بدون برف، نفوذ آب به آبخوان‌ها را کاهش داده و دِبی چشمه‌ها و رودخانه‌ها را به شدت پایین آورده است و نگرانی‌ها برای سال آبی آینده جدی است.

کاهش شدید روان‌آب‌ها و ذخایر سدها

روند کاهشی منابع آب سطحی در دو دهه گذشته مشهود بوده است. در این مدت، بین ۳۰ تا ۳۵ درصد از روان‌آب‌ها در حوضه‌های کارون و زاینده‌رود کاهش یافته است. همچنین، ذخیره سد زاینده‌رود به حدود ۱۴۶ میلیون مترمکعب رسیده است. ورودی تونل‌های اول و دوم کوهرنگ مجموعاً ۵.۵ مترمکعب در ثانیه و ورودی سد حدود ۷ مترمکعب در ثانیه است که نسبت به گذشته کاهش چشمگیری را نشان می‌دهد.

راهکارها و اولویت‌های حیاتی

تأمین آب شرب حق همگانی است و تمام دستگاه‌های مسئول باید این حقیقت را مد نظر داشته باشند. با توجه به شرایط موجود، سازگاری با کم‌آبی باید به یک اولویت اصلی تبدیل شود.

ضرورت سازگاری با کم‌آبی و اصلاح الگوی کشت

با توجه به روند کنونی بهره‌برداری، امکان تداوم کشت محصولات پرآب‌بر مانند ذرت در دشت‌های استان در سال‌های آینده وجود ندارد. مدیر مطالعات آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری خواستار اصلاح الگوی کشت شد:

امنیت غذایی مهم است، اما با این روش تحقق نمی‌یابد. باید با یک مترمکعب آب، حداقل ۱.۵ کیلوگرم ماده خشک تولید شود و از کشت‌های پرمصرف پرهیز کرد.

طرح‌های آبرسانی و مصرف بی‌رویه

طرح‌های بزرگ آبرسانی استان از جمله طرح انتقال آب کوهرنگ، طرح بن – بروجن و سد غدیر باباحیدر و همچنین طرح‌های در دست مطالعه شامل شهدای چشمه‌علی و آب سفید، برای تأمین شرب استان ضروری هستند. در کنار این اقدامات، کنترل مصرف نیز حیاتی است؛ در حالی که سرانه مصرف آب شرب در جهان حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ لیتر در روز است، این رقم در ایران بسیار بالاتر است که بخش زیادی از آن به دلیل هدررفت در شبکه توزیع رخ می‌دهد.

چهارمحال و بختیاری سرچشمه رودخانه‌های زاینده‌رود، کارون و بخشی از دز است و خشکسالی‌های اخیر که از سال ۱۳۸۶ آغاز شده، پیامدهای ناگواری بر منابع آب، محیط‌زیست و فعالیت‌های اقتصادی استان، به‌ویژه در بخش کشاورزی، گذاشته است. هم‌اکنون ۱۰۰ درصد مساحت این استان درگیر خشکسالی است.