سرمقاله هم‌میهن: اصلاح‌طلبان مسئولیت سیاسی ناکامی‌ها را بپذیرند

تأکید کروبی بر وحدت و درس‌آموزی از گذشته

مهدی کروبی در دیدار با هیئت رئیسه جبهه اصلاحات، ضمن تأکید بر لزوم بررسی دقیق وقایع دوران اصلاحات، هدف از این بازخوانی را توجه به اشتباه‌ها و ناکامی‌های گذشته دانست تا نیروهای فعال این جریان با درس گرفتن از آن‌ها، از تکرار مجدد خطاها پرهیز کنند.

«بیان این مطالب برای سرزنش فرد و یا جریانی نیست؛ بلکه برای آن است که از گذشته درس بگیریم و من‌بعد وحدت خود را حفظ و از تفرقه دوری کنیم. ما باید تمام تلاش‌مان را برای تحقق حاکمیت مردم بر سرنوشت‌شان انجام دهیم.»

نقد رویکردی: مسئولیت ناکامی‌ها متوجه کیست؟

در این تحلیل، شواهد کافی از آمادگی نیروهای اصلاح‌طلب برای انجام چنین پیشنهادی زیر سوال می‌رود. به نظر می‌رسد که مسئولیت اغلب ناکامی‌ها در درجه اول متوجه حکومت و مخالفان اصلاحات دانسته می‌شود، که این خود یک اشتباه رویکردی جدی است.

چنانچه اصلاح‌طلبان خود را «حل‌کننده مسئله» و «راه‌حل» معرفی می‌کنند، پس عدم حل مسئله را باید متوجه مدعی حل آن دانست و نه صرفاً خود مسئله یا طرف مقابل. اگرچه مسئولیت حقوقی وضعیت کنونی متوجه صاحبان قدرت است؛ اما مسئولیت سیاسی منتقدان به‌صورت عام و اصلاح‌طلبان به‌صورت خاص، نباید از نظر دور بماند.

تمایز میان خطاهای راهبردی و فنی

تفکیک میان اشتباه‌های راهبردی و فنی (تاکتیکی) ضروری شمرده شده است. اشتباهات فنی در نهایت تعیین‌کننده نهایی نیستند؛ برای مثال، ممکن است یک بازیکن توپی را گل نکند و بازی باخته شود، اما مسئله اصلی، درستی یا نادرستی راهبرد تیم است. اگر راهبرد نادرست باشد، همه بازیکنان در راهبرد نادرستی ایفای نقش کرده‌اند و خطاهای تاکتیکی آن‌ها هم بی‌معنا خواهد بود.

ریشه‌های خطای راهبردی اصلاح‌طلبان

به نظر می‌رسد که اصلاح‌طلبان دچار خطای راهبردی بوده‌اند که جامعه به وضعیت کنونی رسیده است. این خطای راهبردی را می‌توان در دو حوزه اصلی جست‌وجو کرد:

• کنش‌های دووجهی: جاری شدن کنش‌های هم‌زمان اصلاحی و انقلابی در بدنه جریان.
• عدول از فراگیری نیروها: آنچه در ادبیات سیاسی به سکتاریسم و فرقه‌ای شدن مشهور است.

در واقع، شاکله و کادرهای اصلی گروه‌های سیاسی اصلاح‌طلب اغلب از چند دهه پیش ثابت مانده‌اند. اگرچه بخشی از این واقعیت ناشی از واکنش برای بقا در برابر شرایط سیاسی است، اما نتیجه نهایی آن، همین وضعیتی است که مشاهده می‌شود. همچنین، عدم درک درست از اصول اصلاح‌طلبانه و پایبندی کامل به آن نیز مشهود است.

بازتاب ناکامی‌ها و ضرورت تغییر ادبیات

این واقعیت از مجلس ششم تاکنون و در هر مقطعی به نحوی بازتاب پیدا کرده است. حادترین مورد آن در سال ۱۳۸۸ دیده شد که مسیر سیاست را به‌کلی متفاوت کرد. گرچه پس از انتخابات ۱۳۹۲ این روند تعدیل شد، اما همچنان در مقاطعی خود را بروز می‌دهد؛ از جمله در یکی از آخرین بیانیه‌های جبهه اصلاحات.

در پایان، سرمقاله بر لزوم فاصله گرفتن کنشگران اصلاح‌طلب از ادبیات سیاسی حذفی، بی‌منطق و خشن حاکم در ایران تأکید می‌کند و ابراز امیدواری می‌کند که پیشنهاد آقای کروبی مورد توجه جدی قرار گیرد و شاهد بازخوانی اصیل، منصفانه و روبه‌آینده از گذشته اصلاحات باشیم.