راز رگه‌های تاریک مریخ فاش شد: نقش اصلی باد و تغییرات فصلی، نه شهاب‌سنگ‌ها

کشف منشأ اصلی رگه‌های تاریک مریخ

در سال‌های گذشته، رگه‌های تیره‌ مشابهی در بسیاری از مناطق مریخ مشاهده شده‌اند. دانشمندان پیش‌تر بر این باور بودند که این سازندها زمانی تشکیل می‌شوند که لایه‌هایی از گرد و غبار ریز به طور ناگهانی از دامنه‌های شیب‌دار به پایین می‌لغزند. از آنجا که هیچ اثری از آب در این پدیده‌ها پیدا نشد، نتیجه گرفته شد که این سازندها عمدتاً نتیجه‌ فرآیندهای خشک ناشی از باد و گرد و غبار هستند.

با این حال، یک مورد خاص از این رگه‌ها در نیم‌کره جنوبی مریخ مورد توجه قرار گرفت؛ جایی که خراش‌های سیاه زمانی شکل گرفته‌اند که یک شهاب‌سنگ به لبه یک آتشفشان باستانی برخورد کرد. این برخورد باعث شد که بیش از ۱۰۰ بهمن گرد و غبار از دامنه کوه سرازیر شود و یک خوشه کم‌رنگ از دهانه‌های برخوردی را در ناحیه‌ای تغییر رنگ یافته نشان دهد.

نتایج پژوهش جدید که در مجله Nature Communications به چاپ رسیده، نشان می‌دهد که این مورد خاص یک استثناست. در واقع، کمتر از یک در هزار رگه توسط سنگ‌هایی که روی مریخ سقوط می‌کنند، تشکیل شده‌اند. در بیشتر موارد، تغییرات فصلی و وزش باد که به بلند شدن گرد و غبار منجر می‌شود، عامل اصلی هستند.

«والنتین بیکل»، پژوهشگر ارشد پروژه از دانشگاه برن سوئیس، اظهار داشت: «به نظر می‌رسد پویایی گرد و غبار، باد و شن، عوامل فصلی اصلی مؤثر بر تشکیل رگه‌ها روی دامنه‌ها هستند. برخورد شهاب‌سنگ‌ها و زمین‌لرزه‌ها از نظر محلی مهم هستند، اما در مقیاس جهانی عوامل نسبتاً بی‌اهمیتی به شمار می‌روند.»

تحلیل داده‌ها با یادگیری عمیق

برای رسیدن به این نتیجه‌گیری، والنتین بیکل از الگوریتم‌های یادگیری عمیق برای تحلیل حجم عظیمی از داده‌ها استفاده کرد. این تحلیل شامل بررسی بیش از دو میلیون رگه روی دامنه‌ها بود که در عکس‌های ثبت‌شده توسط فضاپیمای «مدارگرد شناسایی مریخ» (Mars Reconnaissance Orbiter) بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۴ به ثبت رسیده بودند.

این سرشماری دقیق امکان تعیین موقعیت رگه‌ها را در پنج «نقطه داغ» جداگانه روی سطح مریخ در طول تقریباً دو دهه فراهم کرد و نقش غالب عوامل محیطی را در شکل‌گیری آن‌ها تأیید نمود.

اهمیت رصدهای مداوم مداری

پژوهشگران تأکید می‌کنند که تداوم رصدهای مداری برای درک بهتر فرآیندهای فعلی مریخ حیاتی است. فضاپیمای «مدارگرد ردیاب گاز» (Trace Gas Orbiter) متعلق به آژانس فضایی اروپا، همچنان به عکس‌برداری از مدار مریخ ادامه می‌دهد تا گذشته باستانی این سیاره و پتانسیل مناسب بودن آن برای زندگی را درک کند.

«کالین ویلسون»، دانشمند آژانس فضایی اروپا برای پروژه مدارگرد ردیاب گاز، گفت: «این مشاهدات می‌توانند به ما در درک بهتر آنچه امروز در مریخ رخ می‌دهد، کمک کنند. به دست آوردن مشاهدات بلندمدت، مداوم و جهانی که پویایی مریخ را آشکار می‌کنند، یک وظیفه کلیدی برای مدارگردهای کنونی و آینده است.»

داده‌های ارسالی از این فضاپیما مرتباً از سطح مریخ عکس می‌گیرد و امکان شناسایی مناطقی از سیاره سرخ را که سرشار از یخ آب هستند، فراهم کرده‌اند.