نگاهی به کتاب «ماموریت آمریکایی‌ها در ایران»: عملیات آشوبگرانه و تناقض وعده‌های شوروی

بخش‌هایی از کتاب «ماموریت آمریکایی‌ها در ایران» نوشته آرتور میلسپو، کارشناس مالی و حقوقدان آمریکایی که در دو دوره حیاتی (۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵) برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد، پرده از اهداف و روش‌های شوروی در طول اقامت او برمی‌دارد. میلسپو عملیات اتحاد جماهیر شوروی را نه رویدادهایی تصادفی، بلکه مجموعه‌ای کامل و مرتبط با یکدیگر می‌دید که با اصول و تعهدات اعلامی آن‌ها در تضاد بود.

آرتور میلسپو: حقوقدان و کارشناس مالی در ایران

آرتور میلسپو، متولد مارس ۱۸۸۳ در میشیگان، دانش‌آموخته دکتری از دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناسی ارشد از دانشگاه ایلینوی، یک حقوقدان و کارشناس مالی برجسته آمریکایی بود. او در دو مقطع زمانی حساس، یعنی سال‌های ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۷ و ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵، به منظور انجام اصلاحات مالی به استخدام دولت ایران درآمد. کتاب مشهور او، «ماموریت آمریکایی‌ها در ایران»، با ترجمه حسین ابوترابیان در سال ۱۳۵۶ منتشر شده است.

بررسی عملیات شوروی در طول مأموریت

هیئت آمریکایی به دلیل مسئولیت‌های سنگین مالی و اقتصادی خود در ایران، تماس‌های مکرر و گوناگونی با مقامات شوروی برقرار می‌کرد. این تماس‌ها شامل ارتباط با بخش‌های مختلفی چون سفارت، سرکنسولگری، ارتش، نمایندگی بازرگانی شوروی و همچنین مؤسسه حمل و نقل شوروی (ایران سووترانس) بود.

حمله سازمان‌یافته شوروی به هیئت آمریکایی

میلسپو اشاره می‌کند که هیئت آمریکایی برای مدتی هدف یک حمله گسترده و عمومی قرار گرفته بود. بررسی‌ها نشان داد که شوروی‌ها و طرفداران ایرانی‌شان در پشت این حملات قرار داشتند. او از طریق این تماس‌ها و تجربیات، به علاوه فرصت مطالعاتی که در اختیار داشت، توانست عملیات شوروی در ایران را به عنوان «یک مجموعه کامل و مرتبط با هم» شناسایی کند، نه رویدادهایی تصادفی و جدا از یکدیگر.

تناقض میان وعده و عمل پس از جنگ جهانی دوم

فرصت مطالعه میلسپو با پایان مأموریت و عزیمت او در تاریخ ۲۸ فوریه ۱۹۴۵ میلادی خاتمه یافت. با این حال، گزارش‌های مطبوعاتی پس از لغو سانسور و به‌ویژه اعتراضات ایران و مراجعه آن کشور به سازمان ملل متحد، اطلاعات موثق و بیشتری درباره رفتار شوروی‌ها در اختیار قرار داد.

عملیات بعد از جنگ روسیه در ایران دنباله جریانات زمان جنگ بود و آن‌ها را به نتیجه منطقی و پیش‌بینی‌شده‌شان رساند. در زمان جنگ ما خبر نداشتیم روس‌ها در جلسات سری خود چه می‌گویند، ولی شیوه‌ای که به آن عمل می‌کردند، به کلی با اصولی که پذیرفته بودند و تضمین‌هایی که داده بودند، مغایرت داشت.

میلسپو در ادامه تأکید می‌کند که با پایان جنگ، شوروی‌ها فاصله بین وعده و عمل خود را افزایش دادند. آن‌ها اعمال زمان جنگ خود را در پس «پرده‌ای از دود تبلیغات ملی ستیزه‌جویانه» پنهان کرده و بدون هیچ انحرافی، برنامه‌های آشوبگرانه خود را در ایران دنبال می‌کردند.