بحران کم‌آبی در آذربایجان غربی؛ کاهش ۴۰ درصدی ذخایر سدها و افت ۳۰ درصدی بارش‌ها

کاهش ۴۰ درصدی ذخایر سدها و وضعیت دشت‌های ممنوعه

طی دهه‌های اخیر، روند نگران‌کننده کاهش منابع آبی در آذربایجان غربی، وضعیت کم‌آبی در بسیاری از مناطق را به مرحله هشدار رسانده است. این استان هم‌اکنون دارای ۱۷ سد فعال است که حجم ذخایر کلی آنها با کاهش ۴۰ درصدی مواجه شده است. مجموع حجم پرشدگی سدهای استان تنها ۲۴ درصد است، در حالی که این میزان در سال آبی گذشته ۴۰ درصد بوده است؛ به این معنا که هم‌اکنون کمتر از یک چهارم ظرفیت سدها پر است.

در پایان سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، ذخایر آبی سدهای استان ۴۲۱ میلیون مترمکعب بود که نسبت به سال آبی قبل (۷۰۱ میلیون مترمکعب) کاهش ۴۰ درصدی را نشان می‌دهد. مجموع ورودی آب به سدهای استان در مقایسه با مدت مشابه ماقبل کاهش ۶۷ درصدی دارد.

منابع آب‌های زیرزمینی در استان رو به کاهش بوده که این امر خطر کاهش آب شرب، از بین رفتن کشاورزی، افزایش وقوع زمین‌لرزه و فرونشست زمین را در پی دارد. در حال حاضر دشت‌های ارومیه، خوی و سلماس به دلیل خالی شدن سفره‌های آب زیرزمینی در حالت فرونشست قرار گرفته و به عنوان دشت‌های ممنوعه استان اعلام شده‌اند.

حجم فعلی آب سدهای مهم استان (میلیون مترمکعب):

• سردشت: ۱۹۰
• کانی سیب: ۱۳۷
• شهرچایی: ۷۵
• شهید کاظمی بوکان: ۵۷
• آغ چای: ۵۷
• مهاباد: ۵۰

آمارهای هواشناسی: کاهش شدید بارش و افزایش دما

بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی استان، در سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، بارش‌ها در مقایسه با مدت زمان مشابه ۳۰ درصد کاهش داشته است. همچنین، دمای هوای استان نسبت به بلندمدت نیم تا یک درصد افزایش یافته و متوسط دمای هوای استان در سال گذشته ۱۱.۸ درجه سانتی‌گراد بوده است.

مقایسه وضعیت بارش‌ها در آذربایجان غربی

کمترین بارش‌ها با کاهش ۵۶ درصد کمتر از نرمال مربوط به شهرستان خوی و بیشترین بارش با ۶ درصد افزایش نسبت به نرمال در ماکو ثبت شده است. کارشناسان ابراز امیدواری کرده‌اند که بارش‌های فصل زمستان بتواند بخشی از کم‌آبی پشت سدها را جبران کند.

مصرف بی‌رویه کشاورزی؛ بزرگترین چالش مدیریت آب

مدیریت منابع آبی در استان با چالش‌های جدی مواجه است که مهم‌ترین آنها مصرف بی‌رویه آب در بخش کشاورزی است. این بخش بین ۷۰ تا ۹۰ درصد از منابع آب استان را مصرف می‌کند. تبدیل کاربری اراضی از دیم به آبی، و توسعه اراضی کشاورزی، تبعات منفی خود را در خشک شدن دریاچه ارومیه، تالاب‌ها و افت شدید آبخوان‌ها نشان داده است.

کل منابع آب تجدیدپذیر آذربایجان غربی حدود ۶.۴ میلیارد مترمکعب است. کاهش بارندگی‌ها موجب شده است که رواناب ورودی به دشت‌ها با افت ۶۳.۳ درصدی به حدود ۱۶۱۵ میلیون مترمکعب برسد و تراز سطح آبخوان‌ها نسبت به سال قبل تا ۱۸ سانتی‌متر کاهش یابد.

استاندار آذربایجان غربی با تأکید بر ضرورت صیانت از منابع آبی، اجرای طرح‌های نوین آبیاری، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز و فرهنگ‌سازی در مصرف را حیاتی دانست و خاطرنشان کرد که مصرف آب در استان بسیار بیشتر از میزان آورده آبی است و مشارکت جدی مردم در کاهش مصرف ضروری است.

توسعه زیرساخت‌های پایش هواشناسی و مدیریت بحران

در راستای پایش بهینه اقلیم و هوا، ماه گذشته ۵۰ ایستگاه باران‌سنجی در حوزه دریاچه ارومیه به بهره‌برداری رسید. این اقدام با هدف ارتقای ظرفیت پیش‌بینی هوا و تزریق داده‌های بیشتر به مدل‌های جوی انجام شده است. همچنین، پروژه‌های دیگری با اعتبار ۱۸ میلیارد تومان در دست اجراست که شامل موارد زیر است:

• ایستگاه‌های اقلیم‌شناسی خودکار «رشکان، سلماس»
• مرکز پایش مخاطرات جوی و مدیریت بحران
• نیروگاه خورشیدی ۳۰ کیلووات ساعتی
• تجهیز اتاق سرور هواشناسی

در حال حاضر ۱۵۰ ایستگاه فعال در سطح استان داده‌های دقیق را به کاربران ارائه می‌دهند و اغلب مراکز جهاد کشاورزی در حوزه دریاچه ارومیه به ادوات هواشناسی مجهز شده‌اند.