شیوع ۱۴.۲ درصدی دیابت در ایران؛ ۲۰ میلیون نفر در معرض ابتلا هستند

اهداف جهانی و آمار نگران‌کننده در ایران

اهداف ۲۰۳۰ مجمع جهانی بهداشت

مجمع جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۲، پنج هدف کلیدی را برای مراقبت از دیابت تا سال ۲۰۳۰ میلادی تصویب کرد تا کشورها را به سمت کنترل بهتر این بیماری سوق دهد. این اهداف بر تشخیص و مدیریت مطلوب بیماری تمرکز دارند:

• تشخیص: تشخیص ۸۰ درصد از مبتلایان.
• کنترل مطلوب: کنترل مطلوب قند و فشار خون در ۸۰ درصد افراد تشخیص داده شده.
• دریافت استاتین: دریافت استاتین توسط ۶۰ درصد افراد بالای ۴۰ سال مبتلا.
• دسترسی به انسولین: دسترسی ۱۰۰ درصدی مبتلایان نوع یک به انسولین مقرون به صرفه و ابزارهای پایش قندخون.

آمار تکان‌دهنده دیابت در ایران

بر اساس آمارهای رسمی، شیوع دیابت در جمعیت بالغ کشورمان به ۱۴.۲ درصد رسیده است که این میزان از متوسط جهانی بالاتر است. این ارقام نشان‌دهنده یک بحران بهداشت عمومی قریب‌الوقوع است:

• بیش از ۹ میلیون نفر در ایران در مرحله پیش دیابت قرار دارند.
• سالانه حداقل ۵۰۰ هزار نفر به جمعیت افراد دیابتی کشور اضافه می‌شود.
• تعداد مبتلایان بالای ۲۵ سال به دیابت، بیش از ۷.۵ میلیون نفر (حداقل ۱۴ درصد جمعیت) برآورد می‌شود.
• با احتساب افراد دارای اختلال عدم تحمل گلوکز (پیش دیابتی)، آمار افراد در معرض دیابت بالای ۲۵ سال به حدود ۲۰ میلیون نفر می‌رسد.

تفاوت‌های کلیدی دیابت نوع ۱ و نوع ۲

دیابت نوع ۱: علل و علائم پر سر و صدا

دیابت نوع یک اغلب در کودکان و نوجوانان بروز می‌کند. دلیل اصلی آن یک روند خودایمنی است که در آن بدن، سلول‌های تولیدکننده انسولین را به عنوان دشمن شناسایی کرده و از بین می‌برد. در نتیجه، این افراد برای ادامه زندگی ناچار به تزریق انسولین هستند.

علائم دیابت نوع یک معمولاً «پرسروصدا» و قابل تشخیص است و شامل موارد زیر می‌شود:

• پر ادراری و پرنوشی
• حال بد، تهوع و استفراغ
• کاهش وزن شدید با وجود پرخوری
• بی‌حالی و بی‌هوشی که حتی می‌تواند منجر به کما شود.

دیابت نوع ۲: وراثت، سبک زندگی و خاموشی بیماری

دیابت نوع ۲، که زمینه وراثتی قوی‌تری دارد، افرادی را که سابقه خانوادگی ابتلا دارند، در معرض خطر قرار می‌دهد. اما عامل اصلی شیوع آن، تغییرات سبک زندگی است:

کم‌تحرکی، عادات غذایی نامناسب، زندگی شهری و بی‌تحرکی، سبب افزایش وزن و چاقی می‌شوند. دیابت نوع ۲ و چاقی ارتباط مستقیم دارند؛ چاقی باعث می‌شود میزان انسولین تولیدی بدن، پاسخگوی نیاز سلول‌ها نباشد و قند خون افزایش یابد.

شایع‌ترین نشانه دیابت نوع ۲، «بی‌علامتی» است. اغلب مبتلایان تنها زمانی به ابتلای خود پی می‌برند که به دلیل یکی از بیماری‌های ناشی از عوارض دیابت به پزشک مراجعه می‌کنند.

دیابت؛ فراتر از «مرض قند» و عوارض جدی آن

دیابت فقط یک «مرض قند» نیست؛ عدم کنترل و درمان آن در طولانی مدت تقریباً بر همه ارگان‌های حیاتی بدن تأثیر مخرب می‌گذارد. علائم اولیه دیابت به شکل پر ادراری و پرنوشی در فرد ظاهر می‌شود، اما عوارض طولانی‌مدت آن بسیار جدی و خطرناک هستند:

• بیماری‌های قلبی عروقی: مهم‌ترین تأثیر روی قلب است که احتمال سکته قلبی و مرگ و میر ناشی از بیماری قلبی عروقی را افزایش می‌دهد.
• نارسایی کلیه: آسیب تدریجی به کلیه‌ها.
• مشکلات بینایی: ایجاد مشکل در شبکیه چشم و اختلال بینایی که می‌تواند در نهایت منجر به کوری شود.
• آسیب‌های عصبی (نوروپاتی): تأثیر بر اعصاب محیطی که باعث درد، مورمور و گزگز در دست و پا می‌شود.
• زخم پای دیابتی: اختلال عصبی باعث می‌شود درد زخم‌های اندام تحتانی احساس نشود و نارسایی عروق مانع ترمیم مناسب زخم گردد. عدم رسیدگی به موقع به این زخم‌ها ممکن است منجر به قطع اندام شود.