آمار و آرایش سیاسی انتخابات پارلمانی عراق؛ مروری بر ائتلاف‌ها و تاریخچه

آمار کلیدی و جزئیات برگزاری انتخابات پیش رو

بر اساس آمار رسمی اعلام شده توسط کمیسیون انتخابات عراق، جزئیات مشارکت و رقابت در این دوره به شرح زیر است:

• تعداد واجدین شرایط: از جمعیت ۴۶ میلیون نفری عراق، حدود ۳۰ میلیون نفر حق رأی دارند.
• محرومان از رأی: حدود ۷ میلیون نفر به دلیل نداشتن کارت انتخاباتی یا عدم به‌روزرسانی اطلاعات، از شرکت در انتخابات محروم شده‌اند.
• رأی اولی‌ها: تعداد رأی اولی‌ها در این دوره حدود یک میلیون نفر تخمین زده می‌شود.
• مراکز رأی‌گیری: ۸۷۰۳ مرکز رأی‌گیری آماده پذیرش ۲۱ میلیون رأی‌دهنده هستند.

رقابت نامزدها و کرسی‌های پارلمان

برای تصاحب ۳۲۹ کرسی پارلمان، ۷۷۵۴ نامزد در حال رقابت هستند. از این تعداد، ۲۲۵۰ نامزد زن هستند و ۸۳ کرسی نیز به سهمیه زنان اختصاص یافته است. کرسی‌ها در ۱۸ حوزه انتخابیه توزیع شده‌اند که هر استان به عنوان یک حوزه مستقل در نظر گرفته شده است.

در این دوره از انتخابات، بیش از ۴۰۰ حزب سیاسی شرکت کرده و تعداد ائتلاف‌های سیاسی به حدود ۱۴۰ ائتلاف رسیده است.

قانون انتخابات و رأی‌گیری ویژه

پس از آنکه در دوره آخر انتخابات (۲۰۲۱) سیستم حوزه‌های چندگانه اجرا شد، پارلمان عراق در مارس ۲۰۲۳ با رأی به اصلاحیه سوم قانون انتخابات پارلمانی، دوباره سیستم حوزه واحد برای هر استان را به تصویب رساند.

همچنین، «رأی‌گیری ویژه» برای گروه‌های خاص شامل نیروهای امنیتی و ارتش، زندانیان و بیماران بستری در بیمارستان‌ها، در روز ۹ نوامبر آینده برگزار خواهد شد. پیش‌بینی می‌شود بیش از ۱.۳ میلیون رأی‌دهنده در این رأی‌گیری ویژه شرکت کنند.

تاریخچه انتخابات پارلمانی عراق پس از سال ۲۰۰۳

عراق از زمان حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳، شاهد برگزاری ۵ دوره انتخابات پارلمانی بوده است. اولین انتخابات در سال ۲۰۰۵ و آخرین آن در اکتبر ۲۰۲۱ برگزار شد. در ادامه مروری بر مهم‌ترین نتایج این دوره‌ها آمده است:

انتخابات ۲۰۰۵: پیروزی ائتلاف ملی

این انتخابات که در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۵ برگزار شد، سرنوشت ۲۷۵ کرسی پارلمان را مشخص کرد. ائتلاف ملی یا یکپارچه عراق که متشکل از جریان‌های اسلامی شیعی و برخی شخصیت‌های سنی بود، پیروز شد.

در پی این نتایج، جلال طالبانی به عنوان رئیس جمهور و نوری مالکی به عنوان نخست وزیر عراق انتخاب شدند.

انتخابات پارلمانی ۲۰۱۰: صدرنشینی العراقیه

در این دوره، تعداد کرسی‌های پارلمان به ۳۲۵ کرسی افزایش یافت. ائتلاف العراقیه به رهبری ایاد علاوی با کسب ۹۱ کرسی در جایگاه نخست قرار گرفت. ائتلاف دولت قانون (منشعب از ائتلاف ملی) با ۸۹ کرسی در جایگاه دوم ایستاد و باقیمانده عناصر ائتلاف ملی با ۷۰ کرسی، سوم شدند. نتیجه این انتخابات ابقای جلال طالبانی و نوری مالکی در سمت‌های خود بود و اسامه النجیفی به ریاست پارلمان رسید.

انتخابات پارلمانی ۲۰۱۴: پس از خروج آمریکا

این انتخابات در ۳۰ آوریل ۲۰۱۴، اولین انتخابات پس از خروج نیروهای آمریکایی بود و چند ماه پیش از تهاجم گسترده گروه تروریستی داعش برگزار شد. تعداد کرسی‌ها به ۳۲۸ کرسی رسید. لیست «سائرون» به رهبری مقتدی صدر بیشترین کرسی‌ها را کسب کرد و پس از آن ائتلاف‌های «الفتح» (هادی العامری) و «النصر» (حیدر العبادی) قرار گرفتند.

انتخابات پارلمانی ۲۰۱۸: پس از شکست داعش

چهارمین دوره انتخابات در ۱۲ می ۲۰۱۸، پس از شکست کامل داعش و همه‌پرسی استقلال کردستان برگزار شد. نتایج اصلی شامل کسب ۵۴ کرسی توسط ائتلاف سائرون (مقتدی صدر)، ۴۷ کرسی توسط ائتلاف فتح (هادی العامری) و ۴۲ کرسی توسط ائتلاف النصر (حیدر العبادی) بود. در پی اعتراضات مردمی اکتبر ۲۰۱۹، عادل عبدالمهدی (نخست وزیر) استعفا کرد و مصطفی الکاظمی جایگزین شد.

انتخابات زودهنگام ۲۰۲۱: تغییر در حوزه‌های انتخابیه

این انتخابات با تصویب قانون جدیدی برگزار شد که عراق را به ۸۳ حوزه انتخابیه تقسیم می‌کرد. نتایج نهایی که با تأخیر اعلام شد، نشان داد که فراکسیون صدر با ۷۳ کرسی در رتبه اول و ائتلاف التقدم (بزرگترین ائتلاف اهل سنت) با ۳۷ کرسی در رتبه دوم قرار گرفتند. در نهایت، عبداللطیف رشید به ریاست جمهوری رسید و محمد شیاع السودانی مأمور تشکیل کابینه شد.

آرایش سیاسی و ائتلاف‌های حاضر در انتخابات جدید

با کناره‌گیری جریان صدر و ائتلاف النصر از رقابت‌ها، نقشه سیاسی ائتلاف‌های شیعه تحت لوای «چارچوب هماهنگی» و ائتلاف‌های مستقل شکل گرفته است.

ائتلاف‌های شیعه

«چارچوب هماهنگی» به عنوان بزرگترین فراکسیون پارلمانی شیعه، متشکل از هشت ائتلاف اصلی است:

• ائتلاف دولت قانون
• ائتلاف الفتح
• العقد الوطنی
• ائتلاف نیروهای دولت
• ائتلاف الاساس
• جنبش حقوق
• ائتلاف تصمیم
• حزب فضیلت اسلامی

محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر کنونی عراق، تصمیم گرفته است که به چارچوب هماهنگی نپیوندد و با ائتلاف جداگانه خود موسوم به «بازسازی و توسعه» در انتخابات شرکت کند.

ائتلاف‌های سنی و کردی

گروه‌های سنی در قالب ائتلاف‌های غیرمتحد در انتخابات حضور دارند که برجسته‌ترین آنها عبارتند از ائتلاف السیاده (خمیس الخنجر)، حزب تقدم (محمد الحلبوسی)، ائتلاف عزم (مثنی السامرایی) و الحسم الوطنی (ثابت العباسی).

احزاب کردی نیز به صورت انفرادی وارد رقابت شده‌اند که برجسته‌ترین آنها شامل حزب دموکرات (مسعود بارزانی) و اتحادیه میهنی (بافل طالبانی) هستند. همچنین جنبش‌هایی مانند نسل جدید و اتحادیه اسلامی کردستان نیز در این رقابت‌ها حضور دارند.