شتاب نگران‌کننده افزایش سن ازدواج در ایران؛ ۱۷ میلیون نفر در آستانه تجرد قطعی

شتاب نگران‌کننده افزایش سن ازدواج در ایران

میانگین سن ازدواج در میان زنان و مردان ایرانی با شتابی فزاینده در حال افزایش است؛ روندی که تبعات جدی جمعیتی و اجتماعی برای آینده کشور به همراه دارد. بر اساس آمارها، ایرانیان امروز تقریباً پنج سال دیرتر از نسل‌های پنجاه سال پیش زندگی مشترک خود را آغاز می‌کنند. این روند که پیش‌تر هر ده سال یک سال به میانگین سن ازدواج می‌افزود، اکنون با سرعتی به‌مراتب بیشتر در حال وقوع است و زنگ خطر را برای سیاست‌گذاران به صدا درآورده است.

تغییرات آماری: یک سال افزایش در چهار سال

داده‌های رسمی نشان می‌دهد که سرعت افزایش سن اولین ازدواج در سال‌های اخیر به‌شدت بالا رفته است. افزایش یک‌ساله میانگین سن ازدواج که پیش از این در طول یک دهه اتفاق می‌افتاد، اکنون در بازه زمانی بسیار کوتاه‌تری رخ داده است:

در فاصله سال ۱۴۰۰ تا ۷ ماهه اول سال ۱۴۰۴، میانگین سن ازدواج در مجموع حدود یک سال افزایش یافته است. این شتاب فزاینده نشان می‌دهد که نسل جوان برای ثبت رکوردهای «دیرتر» ازدواج کردن، «عجله» بیشتری دارد.

تفاوت‌های فاحش در پایتخت و کلانشهرها

آمارهای ازدواج در تهران و کلانشهرها با میانگین کشوری تفاوت‌های قابل‌ملاحظه‌ای دارد. در بزرگترین شهر ایران، جوانان به‌طور میانگین چند سال دیرتر از سایر نقاط کشور ازدواج می‌کنند. این تفاوت در مورد زنان ۳ سال و در مورد مردان ۲ سال بیشتر از میانگین کشوری است. همچنین، بررسی مناطق ۲۲ گانه تهران نشان می‌دهد که میانگین سن ازدواج در مناطق برخوردار، به‌طور واضحی بالاتر از میانگین کل شهر و کشور است.

نگاهی به روند تاریخی (۱۳۵۵ تا ۱۳۹۵)

روند افزایش سن ازدواج در طول دهه‌های گذشته، گویای تغییرات عمیق اجتماعی و اقتصادی است:

• در سال ۱۳۵۵، دختران در ۱۹.۷ سالگی و پسران در ۲۴.۱ سالگی ازدواج می‌کردند.
• در سال ۱۳۷۵ (۲۰ سال بعد)، سن ازدواج دختران به ۲۲.۴ سال و پسران به ۲۵.۶ سال رسید.
• در سال ۱۳۹۵ (۲۰ سال بعد)، این میانگین برای دختران ۲۳.۲ سال و برای پسران ۲۷.۳ سال ثبت شد.

با در نظر گرفتن شتاب اخیر، پیش‌بینی می‌شود که اگر این روند ادامه یابد، در سال ۱۴۳۰ دختران پیش از ۳۰ سالگی و پسران پیش از ۳۵ سالگی اقدام به تشکیل خانواده نکنند. سال ۱۴۳۰ همان سالی است که جمعیت ایران به ۱۰۰ میلیون نفر می‌رسد و یک‌سوم ایرانی‌ها سالمند خواهند شد.

۱۷ میلیون نفر در آستانه «تجرد قطعی»

آمارهای جمعیتی نگران‌کننده‌ای درباره جمعیت مجردان کشور منتشر شده است. در حال حاضر، جمعیت دختران و پسران زیر ۲۰ سال ازدواج نکرده به ترتیب معادل ۱۱.۷ میلیون نفر و ۱۲.۹ میلیون نفر است. اما مشکل اصلی در آمارهای مربوط به تجرد در سنین بالاتر نمایان می‌شود.

در ایران ۱۷ میلیون نفر شامل حدود ۹.۵ میلیون مرد و ۷.۵ میلیون زن ۴۵ ساله هستند که هیچ‌وقت ازدواج نکرده‌اند. اگرچه ۴۵ سالگی سن ناامیدی از تشکیل خانواده نیست، اما در معیارهای جمعیتی، این سن را «تجرد قطعی» می‌نامند.

مشوق‌های ناکارآمد: وام ۶۰۰ میلیون تومانی و معضل مسکن

کارشناسان جمعیت معتقدند که مشوق‌های فعلی مانند وام ازدواج، نتوانسته‌اند معضل اصلی جامعه هدف را برطرف کنند و در نتیجه، تأثیری در کاهش میانگین سن ازدواج نداشته‌اند. میزان وام ۳۰۰ میلیون تومانی به هر یک از زوجین، مجموعاً ۶۰۰ میلیون تومان است که در شرایط فعلی تورم، به سختی معادل رهن یک خانه در شهر است.

یک پژوهشگر جمعیت در این باره اظهار داشت: «هزینه‌های تشکیل خانواده اکنون شامل مسکن، غذا، حمل‌ونقل، سلامت و آموزش است. تا زمانی که بودجه محدود دولت و منابع بانک‌ها به سمت حل معضل اصلی یعنی مسکن هدایت نشود، وام‌هایی که مقصد مشخصی نداشته باشند به نتیجه نمی‌رسند. به محض ورود وام به بازار، اجاره خانه نیز افزایش می‌یابد و اثر مشوق‌ها خنثی می‌شود.»

این دیدگاه تأکید می‌کند که سیاست‌های جمعیتی باید بر روی رفع موانع اساسی اقتصادی، به‌ویژه تأمین مسکن مناسب برای جوانان متمرکز شوند تا بتوانند روند افزایشی سن ازدواج را کنترل کنند.