آیو؛ فعال‌ترین قمر منظومه شمسی و پرتره جدید ناسا از گوی آتشین مشتری

تصویر خیره‌کننده جونو: ترکیبی از 57 نما

سازمان فضایی ناسا به‌تازگی یک پرتره ترکیبی و خیره‌کننده از آیو منتشر کرده است. این تصویر ارزشمند، حاصل عبور موفقیت‌آمیز فضاپیمای جونو (Juno) از نزدیکی این گوی آتشین است. پرتره نهایی که گنجینه‌ای از رنگ و اطلاعات علمی را در خود جای داده، از ترکیب 57 تصویر خام به دست آمده است.

هدف علمی از ترکیب تصاویر جونو

فضاپیمای جونو، که ماموریت اصلی آن مطالعه ساختار درونی و میدان مغناطیسی مشتری است، با ثبت این تصاویر جزئیات بی‌سابقه‌ای از سطح آیو ارائه می‌دهد. فرآیند پردازش و ترکیب این عکس‌ها، به دانشمندان اجازه می‌دهد تا:

• دقیق‌ترین نقشه‌ها از تغییرات سطح آیو را تهیه کنند.
• تغییرات رنگی که نشان‌دهنده کانی‌شناسی و ترکیب شیمیایی مناطق مختلف آتشفشانی است را تحلیل کنند.
• الگوهای جریان‌های گدازه و ذخایر گوگرد را ردیابی نمایند.

آیو؛ پایتخت آتشفشان‌های منظومه شمسی

آیو با داشتن بیش از 400 آتشفشان فعال، رکورد فعال‌ترین قمر منظومه شمسی را در اختیار دارد. دلیل اصلی این فعالیت فوق‌العاده، پدیده‌ای به نام گرمایش جزر و مدی (Tidal Heating) است.

آیو به طور مداوم در میان میدان گرانشی عظیم مشتری و اثر متقابل دو قمر بزرگ دیگر (اروپا و گانیمد) فشرده و کشیده می‌شود. این کشش و فشار دائمی، اصطکاک داخلی ایجاد کرده و هسته آیو را تا آستانه ذوب شدن داغ نگه می‌دارد.

قدرت آتشفشان‌های این قمر به حدی است که مواد مذاب، گازها و ذرات گوگرد را تا ارتفاعی بیش از 480 کیلومتر به فضا پرتاب می‌کنند. این مواد پرتاب‌شده، اتمسفر رقیق آیو و حتی بخشی از مگنتوسفر مشتری را تغذیه می‌کنند.

رمزگشایی از رنگ‌های سطح آتشفشانی

تنوع رنگ‌های چشمگیری که در تصاویر جونو دیده می‌شود (از زرد و نارنجی تا قهوه‌ای و سیاه)، در حقیقت بازگوکننده داستان ترکیب شیمیایی سطح آیو هستند. هر رنگ، نشان‌دهنده نوع خاصی از ذخایر شیمیایی است:

• رنگ‌های روشن (زرد و سفید): عمدتاً از ذخایر عظیم دی‌اکسید گوگرد تشکیل شده‌اند که در اثر خروج گاز از فوران‌های آتشفشانی ایجاد می‌شوند.
• رنگ‌های تیره (قرمز، نارنجی و سیاه): نشان‌دهنده ذخایر تازه یا قدیمی گوگرد عنصری و سیلیکات مذاب هستند که از دهانه‌های آتشفشان‌ها بیرون ریخته‌اند.