کاپ۳۰ در برزیل؛ تمرکز بر اجرای تعهدات و اذعان رسمی به شکست هدف ۱.۵ درجه گرمایش زمین

ریشه‌ها و اصول بنیادین کنفرانس اعضا (COP)

«کاپ» که مخفف «کنفرانس اعضا» است، به کشورهایی اشاره دارد که «معاهده بنیادین سازمان ملل در باب تغییر اقلیم» (UNFCCC) را در سال ۱۹۹۲ امضا کردند. این معاهده کشورهای امضاکننده را به همکاری برای مهار تغییرات اقلیمی متعهد ساخت و یک اصل کلیدی را بنا نهاد:

«مسوولیت‌های مشترک اما متفاوت»: بر اساس این اصل، کشورهای ثروتمند که در طول تاریخ بیشترین سهم را در انتشار گازهای گلخانه‌ای داشته‌اند، مسوولیت سنگین‌تری برای حل این بحران جهانی بر عهده دارند.

ریاست دوره‌ای اجلاس، که امسال بر عهده برزیل است، دستور کار را تعیین کرده و به مدت دو هفته میزبان مذاکرات فشرده‌ای خواهد بود.

اهمیت نمادین و دستور کار محوری کاپ۳۰

اجلاس امسال از چند جهت دارای اهمیت ویژه‌ای است:

• تکمیل یک چرخه نمادین: بازگشت این رویداد به برزیل، کشوری که ۳۳ سال پیش میزبان «اجلاس زمین ریو» و محل تولد معاهده اقلیمی بود، یک چرخه نمادین را تکمیل می‌کند.
• تمرکز بر آمازون: دولت برزیل با انتخاب شهر بلم در قلب آمازون، قصد دارد توجه جهانی را به اهمیت حیاتی جنگل‌ها در مبارزه با تغییرات اقلیمی جلب کند.

تاکید بر اجرا و اذعان به شکست هدف ۱.۵ درجه

دستور کار امسال متفاوت است. برزیل از کشورها خواسته است که به جای ارائه وعده‌های جدید، بر اجرایی کردن تعهدات پیشین، به‌ویژه توافق کاپ۲۸ برای «حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی» تمرکز کنند. مهم‌تر از آن، کاپ۳۰ اولین اجلاسی است که در آن به‌طور رسمی به شکست جامعه جهانی در دستیابی به هدف محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد اذعان می‌شود.

پویایی‌های مذاکرات و بلوک‌های قدرت

در این مذاکرات، کشورها اغلب در قالب بلوک‌هایی با منافع مشترک صحبت می‌کنند. از جمله صداهای تاثیرگذار در این نشست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ائتلاف کشورهای جزیره‌ای کوچک: این کشورها با تهدید وجودی ناشی از بالا آمدن سطح دریاها مواجه هستند.
• بلوک گروه ۷۷ به علاوه چین: این بلوک به نمایندگی از کشورهای در حال توسعه، منافع بخش بزرگی از جهان را پیگیری می‌کند.

با فاصله گرفتن ایالات متحده از نقش رهبری سنتی خود در این عرصه، کشورهایی مانند چین و برزیل برای پر کردن این خلأ و ایفای نقش فعال‌تر قدم پیش گذاشته‌اند.

فرآیند دشوار چانه‌زنی و نیاز به اجماع

این نشست دو هفته‌ای فرآیندی پیچیده دارد. هفته اول به مذاکرات فنی و مشخص کردن مواضع اختصاص دارد؛ درحالی‌که در هفته دوم وزرای کشورها برای چانه‌زنی بر سر تصمیمات نهایی و جزئیات حقوقی وارد عمل می‌شوند. دستیابی به توافق در این سطح به‌هیچ‌وجه آسان نیست؛ تضاد منافع ملی، ترسیم خطوط قرمز و تلاش هر کشور برای کسب امتیاز، مذاکرات را به امری فرسایشی تبدیل می‌کند.

دستیابی به توافق نیازمند «اجماع» است، نه اتفاق آرا. این نیاز به اجماع منجر به جلسات فشرده و شبانه‌روزی در روزهای پایانی می‌شود. به همین دلیل، جلسه اختتامیه تقریبا همیشه با تاخیرهای چندساعته یا حتی چندروزه برگزار می‌شود که نشان‌دهنده عمق اختلافات و دشواری رسیدن به یک راه‌حل مشترک جهانی است.