پاسخ‌های شورای عالی شهرسازی به تخلفات شهرداری، بحران آب و مدیریت حریم تهران

عدول شهرداری از طرح تفصیلی و تراکم‌فروشی

فعالان شهری سال‌هاست این سوال را مطرح می‌کنند که چرا شورای عالی نتوانسته شهرداری تهران را به حرکت در چارچوب طرح تفصیلی متعهد کند و جلوی تغییرات بی‌ضابطه و فروش تراکم از طریق کمیسیون ماده ۵ را بگیرد. در پاسخ به این نگرانی، نماینده شورای عالی اعلام کرد که این شورا مسئول اجرا نیست، بلکه مرجع سیاست‌گذاری، تصویب و نظارت کلان است. اجرای طرح‌ها برعهده شهرداری‌ها و دستگاه‌های مرتبط است.

ریشه‌های اصلی تخلفات شهری

مساله اصلی تخلفات شهری از دو نقطه نشأت می‌گیرد:

• ضعف ابزارهای اجرایی و نظارتی: کمبود قدرت اجرایی در سطح مدیریت شهری برای مقابله با تخلفات.
• نبود تعهد به اجرای برنامه‌ها: عدم برنامه‌پذیری و تعهد شهرداری‌ها به اجرای طرح‌های مصوب.

شورای عالی تنها در مواردی که مصوبه‌ها به سمت مغایرت اساسی با طرح جامع برود، طبق قانون ورود می‌کند.

ابطال پرونده‌های بلندمرتبه‌سازی و تأخیر ۲ ساله

در عملکرد سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ تهران، بررسی‌ها نشان داد که تخلفات محدود به بازه زمانی خاصی نیست، اما در تهران، چند پرونده مهم مغایرت اساسی بررسی و برخی از آنها با همکاری سازمان بازرسی کل کشور ابطال شده است. نتایج بررسی‌ها منجر به اتخاذ تصمیماتی برای کاهش تراکم یا افزایش زمین خدماتی در مناطق مورد تخلف شد:

نتیجه بررسی‌ها این بود که ۶ پرونده بلندمرتبه‌سازی و تراکم‌فروشی در مناطق ۱، ۲۱ و ۲۲ نیازمند اصلاح بوده و نهایتا تصمیماتی برای کاهش تراکم یا افزایش زمین خدماتی اتخاذ شد.

تهیه طرح بلندمرتبه‌سازی یکپارچه برای تهران یک ضرورت فوری است. نماینده شورا تأکید کرد: «بیش از دو سال است منتظر ارائه طرح بلندمرتبه‌سازی تهران از سوی شهرداری تهران به شورای عالی هستیم تا بررسی و تعیین‌تکلیف شود.» تا زمان تصویب این طرح یکپارچه، مسیر بررسی‌های موردی در کمیسیون ماده ۵ و فروش تراکم باز می‌ماند.

برنامه شورای عالی برای بحران آب تهران و البرز

با توجه به اوج‌گیری بحران آبی تهران در پاییز امسال، شورای عالی شهرسازی رویکرد خود برای مدیریت این چالش را تشریح کرد. با یادآوری اینکه بحران آب «یک‌شبه ایجاد نشده که یک‌شبه حل شود»، سیاست‌گذاری شهری باید بر کاهش مصرف آب در شهرسازی و اجرای سیستماتیک بازچرخانی آب متمرکز باشد.

سه محور اصلی مدیریت بحران آب

رویکرد شورای عالی برای مدیریت بحران آب بر سه محور اصلی استوار است:

1. اصلاح الگوی مصرف: ارتقای بهره‌وری آب در بخش شهری و استفاده از فناوری‌های بازچرخانی.
2. پیوند شهرسازی و حکمرانی آب: طراحی شهری متناسب با اقلیم ایران.
3. مدیریت یکپارچه: ایجاد نظام مدیریت یکپارچه منابع و مصارف آب در پهنه تهران ـ البرز.

۲۲ اقدام عملیاتی و ممنوعیت ساخت‌وساز جدید

شورای عالی در ماه‌های اخیر «برنامه اقدام ویژه‌» شامل ۲۲ اقدام عملیاتی کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای تهران و البرز تهیه و تصویب کرده است. این برنامه اکنون در کمیسیون‌های اجرایی دولت در حال بررسی است. یکی از مهم‌ترین بندهای این برنامه، ممنوعیت هرگونه ساخت‌وساز خارج از ظرفیت طرح‌های جامع و تفصیلی و همچنین جلوگیری از ایجاد شهرک صنعتی جدید در منطقه تهران ـ البرز است.

تأکید شد که آب، «متغیر اصلی محدودکننده توسعه» در این پهنه است و اگر ساخت‌وساز خارج از ظرفیت طرح تفصیلی انجام شود، نباید مجوز صادر شود، چرا که حتی با وجود زمین، آب اجازه توسعه نمی‌دهد.

رفع دوگانگی در مدیریت حریم تهران

مدیریت «حریم تهران» سال‌هاست که به دلیل اختلاف تفسیری بین استانداری و شهرداری به گره‌ای پیچیده تبدیل شده است. شورای عالی با تأکید بر اینکه مرجع تعیین، تصویب و اصلاح محدوده و حریم شهرهاست، سه نکته کلیدی را برای حل این اختلاف مطرح کرد.

تعیین رسمی محدوده حریم در سه شهرستان

اولین گام، تعیین رسمی محدوده حریم تهران در سه شهرستان است. در مصوبه جدید شورای عالی، حریم تهران در محدوده سه شهرستان تهران، ری و شمیرانات تعیین و ابلاغ شده است. این اقدام محدوده حریم را شفاف و رسمی کرده است.

سابقه مفهوم «حریم پایتخت»

مفهوم «حریم پایتخت» در سال ۱۳۸۶ در طرح جامع تهران برای مدیریت یکپارچه حریم ۲۰ شهر پیرامونی مطرح شد، اما به دلیل عدم تکمیل ساختار اجرایی و تشکیلاتی توسط وزارت کشور، هرگز عملیاتی نشد. برای بازگشت به این مفهوم، طرح ساختاری حریم پایتخت که توسط شهرداری تهران تهیه شده، باید از مسیر قانونی عبور کرده و در شورای عالی تصویب شود.

حریم، جزئی از طرح جامع و غیرقابل دورزدن

نماینده شورا تأکید کرد که حریم، جزئی از طرح جامع است و نه موضوعی قابل دورزدن. بر خلاف برداشت‌های رایج، کمیسیون ماده ۵ نمی‌تواند درباره حریم تصمیم‌گیری کند، زیرا طرح جامع فقط در شورای عالی تصویب می‌شود. بنابراین، تهران در موضوع حریم «هیچ استثنایی» ندارد و این تصور که تهران همیشه استثناست، غلط است.

در پایان، به طرح پیشنهادی وزارت راه برای اصلاح قوانین حریم اشاره شد که با هماهنگی شهرداری تهران تهیه و به مجلس ارسال شده است. هدف از این اصلاح، ایجاد ساختاری شفاف و قابل نظارت برای مدیریت حریم است.