گابریله مونتر؛ هنرمند اکسپرسیونیست آلمانی در کانون توجه موزه گوگنهایم نیویورک

بازشناخت یک هنرمند پیشگام؛ گابریله مونتر از سایه کاندینسکی خارج می‌شود

«گابریله مونتر»، هنرمند برجسته اکسپرسیونیست آلمانی، که سال‌ها در سایه نام واسیلی کاندینسکی، نقاش و نظریه‌پرداز روسی، قرار داشت، اکنون با برگزاری دو نمایشگاه بزرگ در موزه‌های معتبر جهان، سرانجام به جایگاه شایسته خود به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های هنر مدرن دست یافته است. مونتر در دورانی که حضور زنان در عرصه هنر با دشواری پذیرفته می‌شد، مسیری مستقل و جسورانه را پیمود و خود را به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی اکسپرسیونیسم در آغاز قرن بیستم تثبیت کرد.

تثبیت جایگاه با نمایشگاه‌های جهانی

با وجود آنکه مونتر در زمان حیات و حتی دهه‌ها پس از مرگش در سال ۱۹۶۲ در سن ۸۵ سالگی، تا حد زیادی گمنام ماند، اکنون زمان آن فرارسیده است که آثار او به دلیل ارزش ذاتی‌شان مورد ستایش قرار گیرند. دو موزه بزرگ امسال نمایشگاه‌هایی را به این هنرمند اختصاص داده‌اند:

• موزه ملی تیسن-بورنمیسا، مادرید: نمایشگاه «گابریله مونتر: بانوی بزرگ اکسپرسیونیسم» در اوایل سال جاری با تحسین منتقدان گشایش یافت. این نمایشگاه بیش از ۱۰۰ نقاشی، طراحی، چاپ و عکس را گردآوری کرد و جایگاه مونتر را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اکسپرسیونیست‌های آلمانی تثبیت کرد.
• موزه گوگنهایم، نیویورک: نمایشگاه «گابریله مونتر» (Into Deep Waters) به زودی افتتاح خواهد شد.

«مگان فونتانلا»، متصدی هنر مدرن و برگزارکننده‌ نمایشگاه گوگنهایم، در این باره می‌گوید:

«سال‌هاست که هنرمندان و همکاران زن با وجود مشارکت‌های چشمگیرشان در شکل‌گیری مدرنیسم اوایل قرن بیستم نادیده گرفته شده‌اند. این شامل گابریله مونتر نیز می‌شود؛‌ هنرمندی پیچیده و خلاق که در زمان خود یا درست درک نشد یا آثارش در تحلیل‌های بعدی دست‌کم گرفته شد.»

مونتر با نگاهی تیزبین، مفاهیم هویت و اصالت، فرم و رنگ را به چالش کشید و در طول زندگی هنری‌اش، طبیعت بی‌جان، منظره و پرتره را با رنگ‌های سرزنده و ضربه‌قلم‌موهای پرانرژی بازخلق کرد.

زندگی پرماجرا و سفرهای بین‌المللی

گابریله مونتر در سال ۱۸۷۷ میلادی در برلین به دنیا آمد. هرچند در آن زمان تشویق زنان برای دنبال کردن حرفه‌ای هنری مرسوم نبود، والدین پروتستان او از علاقه‌اش به نقاشی حمایت کردند. با این حال، او در سنین پایین پدر و مادر خود را از دست داد.

در سال ۱۸۹۸ میلادی، مونتر و خواهرش که دارایی قابل‌توجهی به ارث برده بودند، تصمیم گرفتند به ایالات متحده آمریکا سفر کنند. این دو خواهر دو سال را در ایالت‌های مختلف آمریکا از جمله «میزوری»، «تگزاس» و «آرکانزاس» سپری کردند. مونتر در جریان این سفرها یک دوربین «کداک» در اختیار گرفت و تصاویری را ثبت کرد که اکنون در نمایشگاه‌های جدید مورد توجه قرار گرفته‌اند و انعطاف‌پذیری او در فعالیت در حوزه‌های مختلف هنری را نشان می‌دهند.

فونتانلا در توضیح پیش‌زمینه زندگی مونتر افزود: «مونتر در جوانی به دو زبان آلمانی و انگلیسی تسلط پیدا کرد و بعدها به فرانسوی، دانمارکی و سوئدی نیز مسلط شد. این نگاه بین‌المللی، و تاثیر آن بر سبک هنری‌اش، اغلب دست‌کم گرفته می‌شود. او همچنین در مقاطع مختلف زندگی در فرانسه، اسکاندیناوی و تونس اقامت داشت.»

عضویت در «سوارکار آبی» و استقلال هنری

مونتر از اعضای بنیان‌گذار جنبش تاثیرگذار «سوارکار آبی» (Der Blaue Reiter) بود. این گروه هنری در سال ۱۹۱۱ توسط کاندینسکی و فرانتس مارک در مونیخ تاسیس شد و تا سال ۱۹۱۴ فعالیت داشت. مونتر نقشی اساسی در سازماندهی نمایشگاه‌های این گروه در سال‌های ۱۹۱۱ و ۱۹۱۲ داشت. هرچند گروه به سمت انتزاع حرکت می‌کرد، سبک مونتر همواره وفادار به جهان پیرامون و زبان تصویری و فیگوراتیو خاص خودش باقی ماند.

رابطه عاشقانه مونتر و کاندینسکی در نهایت به بحرانی دردناک رسید. با آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، کاندینسکی ناچار به ترک آلمان شد. اگرچه مونتر به دنبال او رفت، اما کاندینسکی در نهایت به مسکو بازگشت. آخرین دیدار آن‌ها در سال ۱۹۱۶ در استکهلم بود.

در سال ۱۹۱۷ میلادی، مونتر در استکهلم تابلوی «آینده» (Future) را نقاشی کرد؛ تصویری از زنی با نگاهی مشتاق که نمادی از ورود او به مرحله‌ای تازه از زندگی مستقل بود.

متولیان نمایشگاه‌های اخیر معتقدند که مخاطبان امروز سرانجام آماده‌اند تا گابریله مونتر را نه در سایه‌ کاندینسکی، بلکه به عنوان هنرمندی مستقل و پیشگام بشناسند.

جزئیات نمایشگاه گوگنهایم

نمایشگاه «گابریله مونتر» (Gabriele Münter: Contours of a World) از ۷ نوامبر ۲۰۲۵ تا ۲۶ آوریل ۲۰۲۶ در موزه‌ سالومون آر. گوگنهایم نیویورک برگزار خواهد شد.