خبر کامل
آیا نشستهای اقلیمی سازمان ملل (COP) در عصر ترامپ و چین هنوز کارآمد هستند؟

آیا نشستهای اقلیمی سازمان ملل (COP) هنوز اعتبار دارند؟
نشستهای سالانه سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی (COP) که زمانی صحنه حضور دهها رهبر جهانی بود، اکنون با کاهش شدید مشارکت و خروج قدرتهایی نظیر ایالات متحده، با پرسشهای جدی درباره اثربخشی و هدف خود مواجه شده است. در حالی که جهان در آستانه نقض هدف ۱.۵ درجه سانتیگراد توافق پاریس قرار دارد، سیاستهای انرژی جهانی به سمت رقابت ابرقدرتها برای تسلط بر صنایع جدید انرژی پاک یا تمرکز مجدد بر سوختهای فسیلی متمایل شده است.
عکس یادگاری اجلاس COP21 در پاریس که ده سال پیش گرفته شد، با حضور گسترده رهبرانی چون دیوید کامرون، پادشاه آینده چارلز سوم، شی جین پینگ و باراک اوباما، اکنون شبیه به یک اثر باستانی به نظر میرسد. این تصویر تضاد فاحشی با عکس گروهی اجلاس COP30 امسال در برزیل دارد که تنها ۳۰ رهبر در آن حضور داشتند.
کاهش مشارکت در COP30: پایان دوران طلایی دیپلماسی؟
در اجلاس COP30، رهبران کلیدی مانند شی جین پینگ (چین)، نارندرا مودی (هند) و دونالد ترامپ (رئیسجمهور آمریکا) غایب بودند. در واقع، دولت ترامپ به طور کامل از این روند خارج شده و اعلام کرده است که هیچ مقام عالیرتبهای را به اجلاس امسال اعزام نخواهد کرد. این غیبت گسترده، از جمله ۱۶۰ کشور دیگر، این سوال را مطرح میکند که چرا باید یک گردهمایی چندملیتی دو هفتهای برگزار شود.
کریستیانا فیگوئرس، رئیس سابق روند اقلیمی سازمان ملل که توافق پاریس تحت رهبری او منعقد شد، سال گذشته اعلام کرد که روند COP «مناسب هدف نیست».
«دوران طلایی دیپلماسی چندجانبه به پایان رسیده است.»
این نظر جاس گارمن، فعال سابق اقلیمی و رئیس یک اتاق فکر جدید، است. او معتقد است که سیاستهای اقلیمی اکنون بیش از هر زمان دیگری حول محور این است که چه کسی مزایای اقتصادی صنایع جدید انرژی را تصاحب و کنترل کند. با توجه به اینکه انتشار دیاکسید کربن حتی پس از ۲۹ نشست با هدف کاهش آن، همچنان رو به افزایش است، این تردیدها درباره تأثیرگذاری نشستهای آتی COP افزایش مییابد.
استراتژی ترامپ: بازگشت به سوختهای فسیلی
دونالد ترامپ در اولین روز بازگشت به قدرت، با استفاده از خودکار مخصوص خود، خروج ایالات متحده را از توافق پاریس (معاهده سازمان ملل در سال ۲۰۱۵ برای حفظ گرمایش جهانی زیر ۱.۵ درجه سانتیگراد) اعلام کرد. او در ماه سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل اظهار داشت:
«این 'تغییرات اقلیمی' بزرگترین کلاهبرداری است که تاکنون در جهان صورت گرفته است. اگر از این کلاهبرداری سبز دور نشوید، کشور شما شکست خواهد خورد.»
دولت ترامپ محدودیتهای مربوط به نفت، گاز و زغالسنگ را لغو کرده، میلیاردها دلار معافیت مالیاتی برای شرکتهای سوخت فسیلی امضا کرده و زمینهای فدرال را برای استخراج باز کرده است. هدف او واضح است: تبدیل آمریکا به «ابرقدرت انرژی شماره یک جهان».
در همین حال، او دستور کار انرژی پاک رئیسجمهور پیشین، جو بایدن، را برچیده است. سوبسیدها و معافیتهای مالیاتی برای انرژیهای بادی و خورشیدی کاهش یافته، مجوزها باطل شده و پروژهها لغو شدهاند. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در توجیه این سیاستها میگوید:
«انرژی بادی در ایالات متحده ۳۳ سال است که سوبسید میگیرد؛ آیا این کافی نیست؟ شما باید بتوانید پس از ۲۵ تا ۳۰ سال سوبسید، روی پای خود بایستید.»
در مقابل، جان پودستا، مشاور ارشد اقلیمی سابق، این سیاستها را متفاوت میبیند و میگوید: «ایالات متحده در حال تخریب انرژی پاک است. آنها تلاش میکنند ما را نه به قرن بیستم، بلکه به قرن نوزدهم بازگردانند.»
این مسیر آمریکا، نگرانیهای زیادی را در میان حامیان مذاکرات COP ایجاد کرده است، به ویژه پس از آنکه ماه گذشته یک توافق مهم برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای حمل و نقل جهانی، با موفقیت ایالات متحده و عربستان سعودی در پایان دادن به مذاکرات، رها شد.
چین و تسلط بلامنازع بر فناوریهای پاک
استراتژی ترامپ، آمریکا را در مسیر برخورد با چین قرار میدهد؛ کشوری که دهههاست برای تسلط بر منابع انرژی جهان، اما از طریق فناوریهای پاک، تلاش میکند. بر اساس گزارشها، در سال ۲۰۲۳، فناوریهای پاک حدود ۴۰ درصد از رشد اقتصادی چین را به خود اختصاص دادند و اکنون بیش از ۱۰ درصد کل اقتصاد این کشور را تشکیل میدهند.
این شکاف، بحث اقلیمی را به رقابتی بین دو ابرقدرت برای کنترل حیاتیترین صنعت روی زمین تبدیل کرده است. در این میان، کشورهای اروپایی و قدرتهای نوظهور مانند هند، اندونزی، ترکیه و برزیل در میانه این رقابت گرفتار شدهاند.
اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، هشدار داد که اروپا نباید اشتباهات گذشته را تکرار کرده و یک صنعت استراتژیک دیگر را به چین واگذار کند. او از دست دادن پایگاه تولید پنلهای خورشیدی اروپا به رقبای ارزانتر چینی را «داستانی هشداردهنده که نباید فراموش کنیم» توصیف کرد.
کمیسیون اروپا پیشبینی کرده است که بازار انرژیهای تجدیدپذیر و سایر منابع انرژی پاک ظرف یک دهه از ۶۰۰ میلیارد یورو به ۲ تریلیون یورو (۱.۷۴ تریلیون پوند) افزایش خواهد یافت و اروپا میخواهد حداقل ۱۵ درصد از این بازار را به دست آورد. اما این جاهطلبی ممکن است خیلی دیر باشد.
لی شوئو، مدیر مرکز اقلیم چین در مؤسسه سیاست آسیا، میگوید: «چین در حال حاضر ابرقدرت فناوری پاک جهان است.» او تسلط چین بر فناوریهای خورشیدی، بادی، خودروهای الکتریکی (EV) و باتریهای پیشرفته را «عملاً غیرقابل تسخیر» میداند.
- چین بیش از ۸۰٪ پنلهای خورشیدی جهان را تولید میکند.
- سهم مشابهی از باتریهای پیشرفته را در اختیار دارد.
- ۷۰٪ خودروهای الکتریکی (EV) جهان را تولید میکند.
- بیش از ۶۰٪ توربینهای بادی جهان را تولید میکند.
اقدام اخیر اتحادیه اروپا برای افزایش تعرفه بر خودروهای الکتریکی چینی، مقیاس این معضل را نشان میدهد: باز کردن بازار ممکن است صنعت خودروسازی اروپا را دچار فروپاشی کند؛ بستن آن نیز ممکن است دستیابی به اهداف سبز را کُند سازد.
آیا COP هنوز ضروری است؟
با وجود این تغییرات در اولویتهای سیاسی جهانی، آنا آبرگ، پژوهشگر مرکز محیط زیست و جامعه در چتم هاوس، انتظار دارد که COP به یک مجمع سالانه برای «پاسخگو کردن» کشورها و سازمانها تبدیل شود، نقشی که او آن را «مهم» میداند.
این گردهمایی در برزیل در پی اعتراف آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، برگزار میشود که هدف ۱.۵ درجه سانتیگراد پاریس نقض خواهد شد؛ او این وضعیت را «بیاحتیاطی مرگبار» جامعه جهانی خوانده است. سال گذشته گرمترین سال ثبتشده بود و ۶۰ دانشمند اقلیمی برجسته در ماه ژوئن اعلام کردند که زمین میتواند در کمتر از سه سال دیگر از مرز ۱.۵ درجه سانتیگراد عبور کند.
با این حال، برخی مانند مایکل لیبرایچ، بنیانگذار شرکت مشاوره انرژی بلومبرگ، ضرورت گردهمایی سالانه را زیر سوال میبرند:
«فکر میکنم ما هر پنج سال یک بار به یک COP بزرگ نیاز داریم. و در فواصل بین آن، مطمئن نیستم که COP برای چه کاری است. شما نمیتوانید فقط انتظار داشته باشید که سیاستمداران بروند و تعهدات بیشتری بدهند. شما به زمان نیاز دارید تا صنایع توسعه پیدا کنند و اقتصاد واقعی خود را به آن برساند.»
با این حال، مایکل جیکوبز، استاد علوم سیاسی دانشگاه شفیلد، معتقد است که حمایت جمعی مستمر از این روند حیاتی است. او میگوید: «این یک پیام سیاسی بزرگ است، زیرا دونالد ترامپ در تلاش است تا روند جمعی را تضعیف کند، اما همچنین پیامی به کسبوکارهاست که باید به سرمایهگذاری در کربنزدایی ادامه دهند، زیرا دولتها به اجرای سیاستهای اقلیمی ادامه خواهند داد.»
در نهایت، انتخاب واقعی برای بسیاری از کشورهای حاضر، این است که تا چه حد با انقلاب انرژی پاک تحت رهبری چین همسو شوند یا بر دستور کار سوختهای فسیلی اصرار ورزند. به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند که روند کربنزدایی در آینده، کمتر به تعهدات چندجانبه گذشته COP و بیشتر به معاملات بزرگ مالی بین کشورهای منفرد وابسته خواهد بود.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
