بحران زیست‌محیطی شهرک سرب و روی زنجان: ۹ میلیون تن پسماند و آلودگی نقطه‌ای خاک

وضعیت آلودگی خاک و ضرورت هماهنگی دستگاه‌ها

آلودگی لکه‌ای، اما جدی در پهنه‌های خاص

بررسی‌های دقیق کیفیت خاک که در دو بازه زمانی (ده سال گذشته و اواخر سال ۱۴۰۲) انجام شده، نشان می‌دهد که آلودگی فلزات سنگین در سطح خاک به صورت نقطه‌ای و مشخص است. حیدری تأکید کرد که آلودگی خاک عمومیت ندارد؛ در حالی که بخش‌هایی از خاک در محدوده مجاز قرار دارند، مناطقی نیز دارای غلظت فلزات سنگین بالاتر از استاندارد هستند. این وضعیت لکه‌ای، مدیریت دقیق و هدفمند نقاط آلوده را ضروری می‌سازد.

نیاز به همکاری هماهنگ میان متولیان

مدیریت و رفع این آلودگی نیازمند یکپارچگی و همکاری میان تمامی دستگاه‌های مسئول است. وظایف قانونی در این زمینه بین نهادهای زیر تقسیم شده است:

• جهاد کشاورزی: متولی زراعت و مدیریت زمین‌های کشاورزی.
• علوم پزشکی: مسئولیت در زمینه سلامت عمومی و بهداشت.
• شهرک‌های صنعتی و سازمان صمت: نظارت بر واحدهای تولیدی.
• محیط زیست: پایش و کنترل آلاینده‌ها.

بدون اجرای دقیق و هماهنگ این وظایف، تلاش‌ها برای کاهش اثرات آلاینده‌ها ناکافی خواهد بود و روند کنترل آلودگی با مشکل مواجه می‌شود.

توقف منشأ انتشار و مدیریت پسماند ۹ میلیون تنی

کاهش ۹۰ درصدی انتشار آلاینده‌ها

یکی از مؤثرترین اقدامات انجام شده، توقف فعالیت دپوی پسماند شهرک روی از سال ۱۳۹۹ به دستور دادستان وقت بوده است. پس از توقف، محل دپو دیوارکشی، پوشش‌گذاری و تثبیت شد تا از انتشار آلاینده‌ها جلوگیری شود. این اقدام مهم باعث شد که بیش از ۹۰ درصد از منشأ انتشار آلاینده‌ها کاهش یابد و تأثیر قابل توجهی بر محیط زیست اطراف شهرک داشته باشد.

پسماند ۹ میلیون تنی؛ تهدیدی بالقوه

حجم پسماند انباشت شده در شهرک روی به رقمی عظیم معادل ۹ میلیون تن می‌رسد. این پسماند یک تهدید بالقوه محسوب می‌شود که تنها با نظارت و اقدامات کنترلی مستمر می‌توان از تبدیل شدن آن به یک بحران بالفعل جلوگیری کرد.

کارشناسان دانشگاهی هشدار می‌دهند که ماندگاری طولانی‌مدت این پسماند‌ها در خاک، حتی در صورت کنترل، می‌تواند باعث نشت تدریجی فلزات سنگین به آب‌های زیرزمینی شود.

اقدامات کنترلی شامل پایش دائمی، مدیریت پسماند، کنترل فیلترها و تجهیزات کارخانه‌ها است. هرگونه کوتاهی در این زمینه می‌تواند سلامت مردم و محیط زیست را به خطر اندازد.

برنامه جابه‌جایی و کنترل زنجیره غذایی

تصویب جابه‌جایی شهرک به عنوان برنامه بلندمدت

برنامه جابه‌جایی شهرک روی زنجان در شورای برنامه‌ریزی استان تصویب شده و قرار است به تدریج و با تأمین زیرساخت‌های لازم عملیاتی شود. مزیت اصلی این جابه‌جایی، کاهش شدت و روند آلودگی از طریق احداث شهرک جدید در موقعیت مناسب‌تر است.

به عنوان گام نخست در این برنامه، توسعه شهرک فعلی متوقف شده و هیچ مجوز جدیدی برای ایجاد یا گسترش واحدها صادر نمی‌شود. با این حال، اجرای کامل این طرح نیازمند هماهنگی جامع دستگاه‌ها و تأمین اعتبارات لازم است.

پیشگیری از ورود آلاینده‌ها به زنجیره غذایی

یکی از دغدغه‌های اصلی، احتمال ورود فلزات سنگین به زنجیره غذایی انسان است. این انتقال مستلزم ورود فلزات از خاک به بافت گیاهان، سپس مصرف توسط دام و در نهایت مصرف انسان از طریق محصولات گیاهی یا دامی آلوده است.

تمرکز فعلی بر کنترل مرحله خاک، اقدامی پیشگیرانه و ضروری است تا از گسترش آلاینده‌ها به مراحل بعدی جلوگیری شود. تعیین میزان اثرات این آلاینده‌ها بر بدن انسان، نیازمند مطالعات جامع و زمان‌بر است.

رد انتساب آلودگی‌های اخیر به شهرک روی

در واکنش به فیلم‌های منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی که منشأ آلودگی را شهرک روی نشان می‌دهند، حیدری توضیح داد که در زمان ضبط این فیلم‌ها، مناطق زنجان و آذربایجان تحت تأثیر پدیده گرد و غبار طبیعی قرار داشته‌اند و شاخص‌های آلاینده عمومی بالا بوده است. بنابراین، این فیلم‌ها فاقد استناد علمی و قانونی برای انتساب آلودگی به شهرک روی هستند.

نتیجه‌گیری: ضرورت پایش مستمر

با وجود اقدامات مهمی چون توقف دپو و تصویب جابه‌جایی، فعالیت‌های روزمره واحدهای تولیدی و حجم عظیم پسماند (۹ میلیون تن) همچنان نیازمند کنترل مستمر و پایش دائمی هستند. مدیریت این نقاط آلوده و جلوگیری از ورود فلزات سنگین به زنجیره غذایی، اولویت‌های اصلی محیط زیست استان محسوب می‌شوند تا توسعه صنعتی و حفاظت از محیط زیست به صورت هم‌زمان و پایدار مدیریت شوند.