هشدار جدی درباره بحران منابع در ایران؛ مصرف سه برابر ظرفیت زیستی کشور

هشدار درباره عبور از مرز ظرفیت زیستی زمین

رئیس دانشگاه تربیت مدرس با هشدار درباره وضعیت بحرانی مصرف منابع در جهان و ایران، تأکید کرد که اقتصاد جهانی و مصرف منابع باید در چارچوب ظرفیت زیستی کره زمین سنجیده شود. وی توضیح داد که اگر هزینه مصرف کمتر از درآمد زیستی زمین باشد، وضعیت «سبز» و قابل قبول است، اما اگر مصرف منابع بسیار فراتر از ظرفیت کره زمین باشد، جهان وارد شرایط نامطلوب و بحرانی «قرمز» می‌شود.

معادله جهانی: جمعیت، مصرف و بحران

با الگوی زندگی فعلی، جمعیت جهان حدود ۴ میلیارد نفر است و اگر سرانه مصرف تغییر نکند، مصرف ما بیش از ظرفیت زیستی زمین خواهد بود. حتی اگر سرانه مصرف جهانی نصف شود یا هر فرد به شکل پایدار زندگی کند، می‌توان به استفاده متعادل از زمین رسید؛ در غیر این صورت، جهان در وضعیت قرمز قرار می‌گیرد.

تاریخچه و اجزای ظرفیت زیستی

توجه به مفهوم ظرفیت زیستی زمین برای اولین بار در سال ۱۹۹۲ مطرح شد. ظرفیت زیستی شامل منابع و فضاهایی است که برای تأمین نیازهای بشر ضروری هستند و باید در موازنه با ظرفیت کلی زمین لحاظ شوند:

• زمین کشاورزی، جنگل و دامداری
• منابع آب و کوه
• زیرساخت‌ها (جاده‌ها، کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها، مدارس و ساختمان‌های اداری)
• محل دفن پسماند

وضعیت قرمز کشورها و ورود جهان به منطقه منفی

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از کشورها میزان مصرفشان بسیار فراتر از ظرفیت زیستی است. کشورهایی مانند امارات و بحرین، و همچنین کشورهای اروپایی، در سمت پرمصرف نمودار قرار دارند و میزان مصرفشان از ظرفیت جهانی فراتر است.

جهان اکنون وارد منطقه منفی و قرمز شده است و اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ برای پاسخگویی به جمعیت جهانی به منابعی معادل دو کره زمین نیاز خواهیم داشت.

در مقابل، کشورهایی مانند کانادا و استرالیا موازنه مثبت دارند، به این معنی که ظرفیت زیستی آن‌ها بالاتر از مصرفشان است. اما کشورهایی با مصرف بالا مانند آمریکا و برخی کشورهای خلیج فارس، در شرایط موازنه منفی قرار دارند.

بحران مصرف در ایران: سه برابر ظرفیت

ایران نیز تا سال ۱۹۸۰ در موازنه مثبت قرار داشت، اما با افزایش جمعیت و تغییر الگوی مصرف، ظرفیت زیستی کشور دیگر پاسخگوی نیازها نیست.

آمار ملی مصرف منابع در ایران

آمار ملی نشان می‌دهد که ایران با وجود قرارگیری در موازنه مثبت تا سال ۱۹۸۰، اکنون به دلیل افزایش جمعیت و تغییر الگوی مصرف، با یک بحران جدی روبروست. مصرف منابع کشور تقریباً سه برابر ظرفیت زیستی آن است:

این مسئله موجب کمبود آب، برق، گاز، راه و زیرساخت‌های اساسی شده است و ریشه تمام مشکلات موجود، همین مصرف فراتر از ظرفیت است.

لزوم اصلاح الگوی مصرف برای امنیت ملی

مصرف بیش از ظرفیت زیستی باعث بروز بحران‌های جدی و ناپایداری در کشور می‌شود. تأکید شد که اگر به این موضوع توجه نشود، نه تنها منابع طبیعی، بلکه امنیت ملی و کیفیت زندگی مردم نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

در پایان، بر ضرورت توجه ویژه به مدیریت پایدار منابع و اصلاح الگوی مصرف تأکید شد تا برنامه‌های علمی مرتبط بتوانند گامی مؤثر در جهت عبور از بحران‌های زیست‌محیطی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های زیستی کشور باشند.