نیاز ۱۹۰ میلیارد دلاری برای تحقق برنامه هفتم؛ رشد ۶.۲٪ بخش نفت با ۲۲٪ منابع مالی

وزیر نفت در گزارشی به مجلس، ضمن تشریح پیشرفت‌های حاصل شده در اجرای احکام برنامه هفتم توسعه، از چالش بزرگ تأمین منابع مالی پرده برداشت. وی تأکید کرد که علی‌رغم عملکرد مثبت بخش نفت در رشد اقتصادی، تحقق کامل اهداف کلان برنامه نیازمند جذب ۱۹۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری است و در سال نخست تنها ۲۲ درصد منابع پیش‌بینی‌شده تأمین شده است.

چالش تأمین منابع و رشد اقتصادی

در راستای اجرای برنامه هفتم، برنامه عملیاتی و برش سالانه اهداف کمی تدوین و در قالب ۲۶ کلان‌پروژه به مجریان ابلاغ شد. محور نخست این برنامه، رشد اقتصادی و سرمایه‌گذاری بود که دستاوردهای زیر در آن ثبت شده است:

• رشد ارزش افزوده: طبق اعلام مرکز آمار ایران، رشد ارزش افزوده استخراج نفت و گاز کشور در سال ۱۴۰۳، معادل ۶.۲ درصد بوده است.
• عملکرد فراتر از اقتصاد ملی: این رقم فراتر از رشد اقتصادی ۳ درصدی کل کشور در همان سال محسوب می‌شود، علی‌رغم هدف‌گذاری ۹ درصدی برای بخش نفت در قانون برنامه.
• صادرات: در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، صادرات نفت خام و میعانات گازی کشور رشد معناداری نسبت به دوره مشابه سال ۱۴۰۳ داشته است. با این حال، به دلیل کاهش شاخص‌های بین‌المللی قیمت نفت، بخشی از درآمدهای پیش‌بینی‌شده محقق نشد.

علی‌رغم تحقق تنها ۲۲ درصد منابع مالی پیش‌بینی‌شده در سال ۱۴۰۳، رشد ارزش افزوده استخراج نفت و گاز کشور ۶.۲ درصد بوده است؛ رقمی که فراتر از رشد اقتصادی ۳ درصدی کل کشور محسوب می‌شود.

نیاز ۱۹۰ میلیارد دلاری و شکاف مالی

برای تحقق کامل اهداف برنامه هفتم، طبق برآوردهای کارشناسی، تأمین حدود ۱۹۰ میلیارد دلار منابع مالی ضروری است. در سال نخست اجرای برنامه، پیش‌بینی شده بود که ۲۷ میلیارد دلار از این رقم تأمین شود، اما در عمل تنها حدود ۵.۵ میلیارد دلار معادل ۲۲ درصد از منابع مورد نیاز تأمین شده است. این موضوع نشان می‌دهد لازمه دستیابی به اهداف کلان برنامه، تسریع در جذب سرمایه و فعال‌سازی منابع مالی غیردولتی در سال‌های آینده خواهد بود.

حساب سرمایه‌گذاری نفت و گاز و توسعه میادین

حساب سرمایه‌گذاری نفت و گاز طبق تکلیف ماده ۱۴ قانون برنامه ایجاد شده و مبالغ واریزی، صرف اجرای طرح‌های صنعت نفت می‌شود. با این حال، این میزان همچنان بسیار کمتر از نیاز واقعی صنعت است.

قراردادهای توسعه‌ای برای جبران ناترازی

در راستای جبران ناترازی انرژی و تأمین گاز مورد نیاز صنایع، تاکنون ۲۴ میدان نفتی و ۳۴ میدان گازی به سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی معرفی شده‌اند. همچنین، چهار قرارداد توسعه‌ای با شرکت‌های داخلی منعقد شده است که اهداف کمی زیر را دنبال می‌کنند:

• تولید روزانه حدود ۳۲ میلیون مترمکعب گاز خام (معادل ۳ درصد توان تولید گاز کشور).
• تولید روزانه ۷۸ هزار بشکه نفت خام (معادل ۴ درصد ظرفیت تولید نفت خام کشور).

عملکرد در حوزه پالایش و محیط زیست

جمع‌آوری گازهای مشعل

کیفیت فرآورده‌های نفتی ارتقاء یافته و طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل در قالب پروژه‌های بلندمدت و کوتاه‌مدت پیشرفت چشمگیری داشته‌اند. عملکرد تحقق‌یافته در جمع‌آوری گازهای مشعل معادل ۳.۳ میلیارد مترمکعب بوده که نسبت به هدف برنامه‌ریزی شده (۱.۵ میلیارد مترمکعب) رشد قابل توجهی را نشان می‌دهد. در سال جاری نیز چند طرح جدید به بهره‌برداری رسیده و قراردادهایی با بخش خصوصی امضا شده است.

توسعه زیرساخت ذخیره‌سازی گاز

در خصوص ذخیره‌سازی گاز طبیعی، در حال حاضر ظرفیت برداشت گاز از مخازن سراجه و شوریجه در فصل سرد سال حدود ۳۰ میلیون مترمکعب در روز است. پیش‌بینی می‌شود با وارد مدار شدن فاز دوم این مخازن، ظرفیت برداشت تا پایان سال سوم برنامه به ۵۵ میلیون مترمکعب در روز افزایش یابد.

اصلاح ساختار و مولدسازی

در محور اصلاح ساختار و تفکیک وظایف حاکمیتی از تصدی‌گری، کمیته‌های مطالعاتی با حضور صاحب‌نظران تشکیل شده و برنامه جامع اصلاح ساختار وزارت نفت در سال ۱۴۰۵ ارائه خواهد شد. همچنین، آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۵ قانون برنامه هفتم با هدف مولدسازی ذخایر نفت و گاز کشور تدوین و جمع‌بندی شده است.