عبور شاخص شامخ صنعت از رکود؛ رشد شکننده با کاهش ۱۲ ماهه استخدام

شاخص مدیران خرید (شامخ) بخش صنعت در مهرماه با ثبت عدد ۵۳.۴، برای دومین ماه متوالی از مرز رکود عبور کرد و پس از ۲۰ ماه کاهش مستمر، نشانه‌هایی از بهبود را به نمایش گذاشت. با این حال، تحلیل داده‌ها حاکی از آن است که این رشد شکننده، بیش از آن‌که حاصل بهبود پایدار در فرآیند تولید باشد، ناشی از تسهیل موقت در تأمین انرژی بوده است.

علل رشد موقت و وضعیت تقاضا

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، سفارشات جدید مشتریان نیز افزایش یافته و به بالاترین میزان خود از ابتدای سال جاری رسیده است. این افزایش جزئی در تقاضا، عمدتاً به‌دلیل انتظارات تورمی و خریدهای زودهنگام مصرف‌کنندگان بوده است. با این وجود، قدرت خرید مصرف‌کنندگان همچنان پایین است و بازار در رکود نسبی به سر می‌برد.

چالش‌های ساختاری: اشتغال و مواد اولیه

در مقابل این رشد ناپایدار، بخش صنعت با چالش‌های ساختاری عمیقی روبه‌رو است که مهم‌ترین آن‌ها در دو حوزه اشتغال و موجودی مواد اولیه نمایان شده است:

• کاهش مستمر اشتغال: استخدام در بخش صنعت برای دوازدهمین ماه پیاپی کاهش یافته است. کمبود نقدینگی، افت تقاضا و افزایش هزینه‌های تولید، بنگاه‌ها را مجبور به توقف جذب نیرو یا تعدیل نیرو کرده است.
• کمبود مواد اولیه: موجودی مواد اولیه برای بیستمین ماه متوالی کاهش یافته است. تولیدکنندگان برای پاسخگویی به سفارشات، ناچار به استفاده از موجودی انبار خود شده‌اند.

مشکلات ارزی، تأخیر در تخصیص ارز و گرانی نهاده‌های وارداتی همچنان از عوامل اصلی این کاهش مستمر در موجودی‌ها هستند. همچنین، کمبود نیروی کار ماهر و افت انگیزه نیروی کار، چالش مضاعفی را برای صنایع ایجاد کرده است.

افزایش قیمت تولید و وضعیت تجارت خارجی

افزایش هزینه‌ مواد اولیه و نرخ ارز، تولیدکنندگان را وادار کرده تا قیمت فروش محصولات خود را افزایش دهند؛ به‌طوری که شاخص قیمت تولید در مهرماه، بیشترین رشد خود از اسفند ۱۴۰۳ را ثبت کرده است.

با وجود افزایش فروش داخلی برای دومین ماه متوالی، بخش صادرات با کاهش محسوس روبه‌رو بوده است. در همین حال، شاخص انتظارات تولید برای ماه آینده پس از افت شدید در شهریورماه، در مهرماه بهبود یافته و بالاترین سطح شش‌ماهه را ثبت کرده است. با این حال، فضای نااطمینانی سیاسی و نوسانات ارزی همچنان مهم‌ترین دغدغه بنگاه‌های صنعتی باقی مانده است.

موانع کلیدی تولید و نقش مکانیسم ماشه

تحلیلگران معتقدند که در میان رشته‌فعالیت‌ها، صنایع فرآورده‌های نفتی و فلزی بیشترین نقش را در کاهش رشد شاخص داشته‌اند. این موضوع از منظر تحلیلگران، می‌تواند نشانه‌ای از اثرگذاری مکانیسم ماشه بر مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد ایران باشد.

نوسانات شدید نرخ ارز، تأخیر در تخصیص ارز، ناهماهنگی میان وزارت صمت و بانک مرکزی و بی‌میلی بانک‌ها به اعطای تسهیلات، مهم‌ترین موانع تولید هستند.

فعالان اقتصادی تأکید دارند که دسترسی آسان‌تر به ارز، حذف محدودیت‌های اداری و هماهنگی سیاست‌های ارزی و مالی برای حفظ روند تولید ضروری است.

نتیجه‌گیری: اقتصاد در وضعیت شکننده

در مجموع، مجموعه این چالش‌ها باعث شده تا اقتصاد ایران همچنان در وضعیت شکننده‌ای باقی بماند. مسیر رشد صنعتی پایدار در گرو ثبات ارزی، تأمین مالی پایدار و اصلاح ساختارهای نهادی و مدیریتی ارزیابی می‌شود.