ثبت «گل رز طائف» عربستان در یونسکو؛ هشدار درباره میراث مشترک و لزوم تسریع در ثبت گلاب‌گیری کاشان

ثبت جهانی آیین گل رز طائف و شباهت به گلاب‌گیری کاشان

ثبت جهانی «آیین‌های فرهنگی مربوط به گل‌های رُز طائف» توسط عربستان سعودی در نوزدهمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس در کشور پاراگوئه، اگرچه حدود یک سال پیش انجام شد، اما شباهت فراوان آن به مراسم سنتی گلاب‌گیری در کاشان، اخیراً توجه کاربران ایرانی شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها را به خود جلب کرده است. این توجه بر لزوم ارائه پرونده‌ای مستقل و قوی از سوی ایران برای ثبت آیین گلاب‌گیری کاشان به عنوان یک میراث ناملموس جهانی تأکید دارد.

جزئیات آیین گل رز طائف: یک میراث فرهنگی و اقتصادی

توضیحات رسمی ارائه شده در خصوص این پرونده ثبت جهانی، نشان‌دهنده اهمیت این آیین در منطقه طائف عربستان سعودی است. این سنت‌ها بخش مهمی از هویت فرهنگی مردم این ناحیه را تشکیل می‌دهند و شامل مراحل زیر هستند:

• کاشت و نگهداری: از دسامبر تا فوریه، کشاورزان به کوددهی، آبیاری، هرس بوته‌ها و کاشت قلمه‌های جدید می‌پردازند.
• فصل برداشت: برداشت گل‌ها از ماه مارس آغاز شده و بین ۳۵ تا ۴۵ روز به طول می‌انجامد.
• مراحل پس از برداشت: گل‌ها در اوایل صبح توسط کشاورزان، خانواده و دوستان چیده شده و برای فروش یا تقطیر و استخراج اسانس به خانه‌ها منتقل می‌شوند.

محصولات حاصل از این گل‌ها، از جمله گلاب و روغن معطر، کاربردهای گسترده‌ای در تولید لوازم آرایشی، داروهای سنتی، غذاهای محلی و نوشیدنی‌ها دارند. همچنین، پاشیدن گلبرگ‌های تازه رز در برابر پای مهمانان هنگام استقبال، یکی از آیین‌های سنتی مردم منطقه برای گرامی‌داشت ورود آن‌ها است.

این سنت‌ها در خانواده‌ها از طریق مشاهده و مشارکت مستقیم منتقل می‌شود؛ به‌گونه‌ای که کودکان با کمک به والدین خود در مراحل کاشت، برداشت، تقطیر و آماده‌سازی محصولات رز محلی، این مهارت‌ها را می‌آموزند. سازمان‌ها و تعاونی‌های محلی نیز کارگاه‌های آموزشی برای آموزش روش‌های کشت گل رز طائف برگزار می‌کنند.

آیین‌های مربوط به رز طائف، علاوه بر تقویت انسجام اجتماعی و مذهبی، منبع درآمد مهمی برای جامعه محلی محسوب می‌شوند.

رقابت منطقه‌ای بر سر میراث ناملموس در نشست آتی یونسکو

بیستمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس قرار است از ۸ تا ۱۳ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۷ تا ۲۳ آذرماه) در دهلی نو، هند برگزار شود. در این نشست، کشورهای منطقه پرونده‌های مهمی را برای ثبت جهانی در دست دارند:

پرونده‌های ایران و کشورهای همسایه

ایران امسال پرونده‌ای با عنوان «آینه‌کاری: هنر آینه‌کاری در معماری ایرانی» را برای ثبت جهانی ارائه داده است. در مقابل، عربستان سعودی نیز با سه پرونده مشترک با دیگر کشورهای عربی در این رقابت حضور دارد که شامل «شیوه‌ها و مهارت‌های مرتبط با دوخت عبای مردان»، «بافت سنتی سدو» (مشابه گلیم) و «سُرمه عربی» است.

خطر ثبت مینیاتور بهزاد به نام افغانستان

یکی دیگر از موضوعات مهم، تلاش افغانستان برای ثبت پرونده‌ای با عنوان «سبک مینیاتور بهزاد» است. استاد کمال‌الدین بهزاد، متولد حدود ۸۶۰ق/۱۴۵۵م در هرات، به عنوان نقاش ایرانی در قرن نهم و دهم هجری قمری به شهرت رسید و در دربار تیموریان و صفویان خدمت کرد. او به دلیل کمک‌هایش به نقاشی ایرانی، به ویژه تکنیک‌های بدیع، شهرت جهانی دارد. با وجود اختلاف‌نظرها درباره محل درگذشت و مدفن او (هرات یا تبریز)، جایگاه بهزاد به عنوان یکی از نقاشان تأثیرگذار ایرانی غیرقابل انکار است.

لزوم تدوین راهبرد ملی برای حفاظت از میراث مشترک

با توجه به ثبت میراثی مشابه گلاب‌گیری کاشان توسط عربستان و همچنین تلاش افغانستان برای ثبت یکی از سبک‌های برجسته نقاشی ایرانی، به نظر می‌رسد تدوین یک راهبرد ملی برای تسریع در ارائه پرونده‌های میراث ناملموس از سوی ایران، امری حیاتی است. این راهبرد باید شامل ارائه پرونده‌های مستقل و همچنین تشکیل پرونده‌های مشترک با کشورهای همسایه باشد تا از ثبت شدن این میراث غنی به نام دیگر کشورها جلوگیری شود.