آلنوش طریان؛ زندگی و میراث «مادر نجوم ایران» و اولین زن فیزیک‌دان

آلنوش طریان؛ پیشگام علم نجوم در ایران

آلنوش طریان، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های علمی ایران معاصر و نخستین زن فیزیک‌دان ایرانی است که با تلاش‌های بی‌وقفه خود، نقشی حیاتی در رشد علم نجوم در کشور ایفا کرد. او که به‌درستی «مادر نجوم ایران» لقب گرفته، زندگی‌اش را وقف خدمت به میهن و تربیت نسل‌های علمی کرد، تا جایی که حتی پس از بازنشستگی، میراثی ماندگار برای دانشجویان بر جای گذاشت.

خانواده و اصالت

آلنوش طریان از والدینی ارمنی به دنیا آمد؛ پدری (آرتو طریان) متولد جلفای اصفهان و مادری متولد تهران. خانواده طریان از پیشگامان عرصه فرهنگ و هنر در ایران بودند:

• پدرش، آرتو طریان، پس از تحصیل تئاتر در مسکو، یکی از مهم‌ترین و اولین مراکز آموزشی هنرهای دراماتیک را در ایران بنیان نهاد.
• مادرش که در سوئیس ادبیات خوانده بود، نخستین زن ایرانی بود که به دکلمه اشعار ادبیات فارسی پرداخت.

این خانواده با وجود امکانات بین‌المللی، همواره عاشق ایران بودند و آلنوش نیز این تعهد را ادامه داد. او پس از تحصیل در دانشگاه سوربن، با وجود شرایط مطلوب تدریس در فرانسه، ترجیح داد به ایران بازگردد و در کشورش خدمت کند.

مسیر تحصیل و بازگشت به وطن

طریان در ابتدا به تشویق والدین قصد تحصیل در رشته ادبیات را داشت، اما در نهایت مسیر علم فیزیک را برگزید. مراحل تحصیل او به شرح زیر بود:

1. تحصیلات ابتدایی در یکی از مدارس ارامنه در ایران.
2. ادامه تحصیل در دبیرستان انوشیروان دادگر.
3. اخذ مدرک کارشناسی از دانشگاه تهران.
4. سفر به فرانسه و تحصیل در رشته فیزیک در دانشگاه سوربن پاریس.

پس از اتمام تحصیلات در پاریس، عشق به ایران باعث شد تا طریان بلافاصله به کشور بازگردد و در دانشگاه تهران مشغول به تدریس شود.

بنیانگذاری فیزیک ستارگان در دانشگاه تهران

فعالیت‌های علمی طریان در دانشگاه تهران بسیار مهم و تأثیرگذار بود. او ابتدا به‌عنوان دانشیار رشته ترمودینامیک مشغول به کار شد، اما مهم‌ترین گام او، تدریس فیزیک ستارگان بود. برای اولین‌بار در تاریخ ایران، تدریس این رشته در دانشگاه تهران توسط آلنوش طریان آغاز شد.

در ادامه فعالیت‌های علمی، طریان به مدت ۴ ماه به‌عنوان نماینده ایران برای انجام یک دوره مطالعاتی به آلمان اعزام شد و پس از بازگشت، فعالیت‌های جدی‌اش منجر به رسیدن به جایگاه ریاست شد:

فعالیت‌های جدی و مهم آلنوش طریان باعث شد که او در نهایت به ریاست گروه تحقیقات خورشیدی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران برسد.

بازنشستگی و میراث ماندگار

آلنوش طریان در سال ۱۳۵۸ شمسی، پس از ۳۲ سال خدمت بی‌وقفه و تربیت دانشجویان متعدد، خود را بازنشسته کرد. علاقه بی‌اندازه او به علم و حمایت از جویندگان دانش، منجر به یک اقدام خیرخواهانه شد. او در وصیت‌نامه‌اش، منزل مسکونی خود را به دانشجویانی اهدا کرد که محلی برای اسکان نداشتند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، با وجود بازنشستگی، طریان بارها توسط مسئولین وقت ایران مورد تجلیل قرار گرفت، هرچند که ترجیح داد سال‌های پایانی زندگی‌اش را دور از فضای دانشگاه سپری کند. او سال‌های آخر عمر خود را در خانه سالمندان گذراند و سرانجام در تاریخ ۱۴ اسفند سال ۱۳۸۹ (۵ مارس ۲۰۱۱ میلادی) درگذشت. طریان هرگز ازدواج نکرد و فرزندی نداشت.