بحران آب تهران؛ هشداری که ۵۴ سال پیش نادیده گرفته شد

بحران بی‌آبی و جیره‌بندی آب در تهران، که امروز پایتخت‌نشینان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، ریشه در بی‌توجهی به هشداری دارد که ۵۴ سال پیش توسط وزارت آب و برق به سازمان برنامه داده شده بود. بررسی سوابق مخاطرات آبی شهر تهران نشان می‌دهد که این نهاد دولتی در سال ۱۳۵۰، آینده تأمین آب شرب پایتخت را با توجه به روند رشد جمعیت، خطرناک ارزیابی کرده بود.

هشدار ۵۴ ساله درباره «خطر کم‌آبی»

بخشی از گزارش محرمانه وزارت آب و برق در تاریخ ۲۵ اردیبهشت سال ۱۳۵۰ در صفحه اول روزنامه اطلاعات با تیتر «خطر کم‌آبی تهران را تهدید می‌کند» منتشر شد. این گزارش پس از مقایسه روند رشد جمعیت تهران با «ظرف جمعیتی تعیین‌شده در طرح جامع اول تهران»، ناترازی آشکاری را مشاهده کرد و نسبت به آینده منابع آبی پایتخت احساس خطر نمود.

مکاتبه وزارت آب و برق در سال ۱۳۵۰

وزارت آب و برق در نامه‌ای رسمی خطاب به سازمان برنامه، هشدار داد که «آب اضافه برای تأمین جمعیت بیش از ۵.۵ میلیون نفر» وجود ندارد. در این مکاتبه درون دولتی، دو راهکار اساسی مطرح شد:

• کنترل مهاجرت به پایتخت و تحدید سطح شهر تهران.
• پذیرش «عواقب ناشی از عدم تکافوی آب شرب در تهران».

همچنین، این وزارتخانه در نامه هشدارآمیز خود، صراحتاً صحبت از «احتمال جیره‌بندی آب شرب با روند آن زمان توسعه تهران» کرده بود.

سرریز جمعیتی و نادیده‌گرفتن طرح‌های جامع

طرح جامع اول تهران که در سال ۱۳۴۸ به تصویب رسیده بود، افق جمعیتی پایتخت تا اواخر دهه ۶۰ شمسی را حداکثر ۵.۵ میلیون نفر تعیین کرده بود. با این حال، به دلیل عواملی نظیر «تغییر کاربری اراضی سبز شمال تهران»، جمعیت پایتخت در سال ۱۳۶۸ به نزدیک ۷ میلیون نفر رسید و از «ظرف جمعیتی» تعیین‌شده در آن زمان سرریز شد.

در سال‌های اخیر نیز، منابع «تأمین آب» متناسب با بارگذاری‌های صورت‌گرفته در شهر پیشرفت نکرده است.

عبور جمعیت از افق‌های جمعیتی تعیین‌شده

منتقدان در خصوص وضعیت کنونی بارگذاری جمعیتی در تهران معتقدند که تأمین آب متناسب با ظرفیت جمعیتی مصوب سال ۱۳۸۴ برای افق ۱۴۰۴، صورت گرفته است. اما آمارها نشان می‌دهد که جمعیت فعلی تهران از افق ۱۴۰۴ نیز عبور کرده است. در حالی که ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای سال ۱۴۰۴، ۸.۸ میلیون نفر بوده، جمعیت کنونی پایتخت به ۹ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر رسیده است.