آمار تکان‌دهنده دیابت در ایران؛ ۷.۵ میلیون بیمار و سقوط کنترل مطلوب

دیابت به عنوان یکی از مهم‌ترین بیماری‌های غیرواگیر، سالانه بخش قابل توجهی از منابع نظام سلامت کشور را می‌بلعد و زندگی میلیون‌ها ایرانی را تحت‌الشعاع قرار داده است. بر اساس آمار اعلام شده، شیوع دیابت در بزرگسالان کشور به ۱۴ درصد رسیده و حدود ۷.۵ میلیون نفر مبتلا به این بیماری هستند؛ این در حالی است که نرخ کنترل مطلوب بیماری در پنج سال اخیر ۱۰ درصد کاهش یافته و به ۳۰ درصد رسیده است.

آمار نگران‌کننده دیابت در سطح جهان و ایران

توجه به بیماری‌های غیرواگیر از اولویت‌های اصلی حوزه سلامت است، چرا که سالانه ۱۸ میلیون نفر در جهان بر اثر این بیماری‌ها دچار مرگ زودرس می‌شوند. دیابت یکی از مهم‌ترین این بیماری‌ها است که بین ۱۰ تا ۱۵ درصد منابع حوزه سلامت اکثر کشورها صرف آن و عوارضش می‌شود و در ایران، ۳۰۰ هزار سال از عمر مفید مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

وضعیت جهانی بیماری

• در دنیا از هر ۹ نفر، یک نفر مبتلا به دیابت است.
• حدود ۶۳۵ میلیون نفر در جهان دچار پیش‌دیابت هستند.
• شیوع دیابت در منطقه مدیترانه شرقی بیشتر از میانگین جهانی است.

آمار دیابت در کشور

شیوع دیابت در افراد بزرگسال کشور ۱۴ درصد است. آمار رسمی مبتلایان و افراد در معرض خطر در ایران به شرح زیر است:

چالش‌های اصلی: ناآگاهی و عدم کنترل

عمده دلیل ابتلا به دیابت، چاقی در سنین بالا است. همچنین، کمبود تغذیه سالم و پایین بودن میزان مصرف لبنیات، سبزیجات و ماهی و استفاده زیاد از روغن جامد از دیگر عوامل موثر بر بروز چاقی و دیابت در کشور محسوب می‌شوند.

ناآگاهی و مراقبت ناکافی

یکی از بزرگترین چالش‌ها در مدیریت این بیماری، عدم آگاهی و مراقبت ناکافی است:

• ۳۰ درصد جمعیت مبتلایان دیابت در کشور هنوز از ابتلای خود بی‌خبرند.
• از افرادی که می‌دانند دیابت دارند، فقط ۶۵ درصد داروی کافی مصرف می‌کنند.
• تنها ۲۵ درصد از افرادی که دارو مصرف می‌کنند، کنترل مطلوب بیماری را دارند.

بر همین اساس، برنامه جدید وزارت بهداشت در حوزه بیماری‌های غیرواگیر مبتنی بر دو هدف اصلی «افزایش سواد سلامت» و «افزایش خودمراقبتی در بیماران مزمن» است و تلاش می‌کند تا به اهداف زیر دست یابد:

هدف‌گذاری جدید وزارت بهداشت: ۸۰ درصد جمعیت آگاهی از ابتلا داشته باشند، ۸۰ درصد درمان مطلوب و ۸۰ درصد نیز کنترل مطلوب قند خون را داشته باشند.

سقوط کنترل مطلوب و مشکلات دسترسی به دارو

میزان پایبندی بیماران دیابتی به درمان مطلوب نیست؛ پایبندی به دارو‌ها ۵۸ درصد و پایبندی به اصول رژیم غذایی تنها ۲۷ درصد است که نشان‌دهنده دسترسی نامطلوب مردم به مواد غذایی مفید است.

کاهش ۱۰ درصدی کنترل بیماری

در سال‌های اخیر، با وجود ظهور انسولین‌ها و قرص‌های جدید، میزان کنترل مطلوب دیابت در کشور سقوط کرده است. میزان کنترل مطلوب دیابت که در ۵ سال گذشته ۴۰ درصد بود، اکنون به ۳۰ درصد رسیده و کاهش ۱۰ درصدی را تجربه می‌کند.

دسترسی به داروها

دسترسی به قرص‌ها و انسولین تا حدودی خوب است، اما پوشش بیمه‌ای داروها متفاوت بوده و پوشش برخی داروهای جدید کامل نیست.

درمان‌های نوین و سکوی مراقبت

اقداماتی در زمینه درمان‌های نوین دیابت انجام شده است؛ از جمله ارائه سلول درمانی با روش جدید به تعداد محدودی از بیماران (با مدت زمان ظهور بیماری کمتر از ۶ ماه). همچنین، «سکوی مراقبت از بیماران دیابتی» با همکاری معاونت علمی ریاست جمهوری و شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی شده و به زودی در دسترس بیماران قرار خواهد گرفت.

عوارض جدی دیابت و نقش سبک زندگی

دیابت کنترل نشده عوارض بسیار جدی و جبران‌ناپذیری به دنبال دارد. بیماران دیابتی در صورت عدم کنترل مطلوب، چهار برابر بیشتر نسبت به سایر افراد دچار مشکلات قلبی می‌شوند.

• دیابت، شایع‌ترین علت بروز مشکلات بینایی و نابینایی در جهان و ایران است.
• ۲۵ درصد مشکلات کلیوی به دلیل ابتلا به دیابت است.
• ۱۵ درصد افراد دیابتی دچار زخم پای دیابتی می‌شوند و دیابت شایع‌ترین علت قطع عضو در کشور است.

اهمیت اصلاح سبک زندگی

اصلاح سبک زندگی برای پیشگیری از بیماری‌ها ضروری است و باید در کانون توجه بیماران قرار گیرد تا زمینه کنترل قند خون بهتر شود. این موارد شامل:

• اجتناب از مصرف سیگار و پرهیز از نوشیدنی‌های الکلی.
• تغذیه مناسب و فعالیت فیزیکی کافی.
• کاهش وزن؛ اگر بیمار در مراحل اولیه ۷ درصد و سایر بیماران ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش وزن داشته باشند، نتایج مطلوبی مشاهده خواهد شد.

نقش رسانه‌ها

بررسی‌ها نشان می‌دهد مردم ۵۰ درصد اطلاعات خود درباره بیماری دیابت را از رسانه‌ها به دست می‌آورند؛ اما میزان اثربخشی اطلاعات ارائه شده در رسانه‌ها کمتر از ۲۵ درصد است. کنترل دیابت زمانی میسر است که هم ارائه دهندگان خدمت و هم بیماران در درمان مشارکت فعال داشته باشند.