چرخش ۳۶۰ درجه غنا: از دموکراسی پایدار غرب آفریقا تا همسویی با مسکو و پکن

بدهی‌های معوق و تهدید گسست دیپلماتیک

ثبات سیاسی غنا در گذشته، شرکت‌های غربی را برای توسعه میدان‌های نفتی این کشور، که از سال ۲۰۰۷ کشف شدند، جذب کرده بود. جان ماهاما، رئیس جمهور فعلی غنا که سابقه طولانی در بخش انرژی کشور دارد، در شکل‌دهی مسیر توسعه نفت و تولید برق نقش کلیدی داشته است. با وجود حمایت‌های ایالات متحده از توسعه انرژی‌های جایگزین در غنا (مانند اولین نیروگاه آبی-خورشیدی غرب آفریقا)، دولت غنا پرداخت بدهی به تولیدکنندگان برق را متوقف کرده است.

این اقدام غنا، که با پول مالیات‌دهندگان آمریکایی تأمین مالی می‌شد، خطری بیش از یک گسست دیپلماتیک را به همراه دارد. غنا حدود ۲۵۱ میلیون دلار به شرکت‌های آمریکایی و همچنین بدهی‌های مشابهی به شرکت‌های اروپایی بدهکار است.

فهرست بدهی‌های کلیدی به شرکت‌های آمریکایی:

• کازموس انرژی
• بیمه چاب
• شرکت امریکن تاور (ATC)، که یکی از اجزای S&P 500 بورس نیویورک است.

سناتور جیم ریش (جمهوری‌خواه-آیداهو)، رئیس روابط خارجی سنا، در واکنش به این وضعیت اظهار داشت: «وزیر امور خارجه غنا باید بر پایبندی به تعهدات دولت خود برای بازپرداخت بدهی‌های شرکت‌های آمریکایی و مالیات‌دهندگان آمریکایی تمرکز کند. ما نمی‌توانیم به غنا یارانه بدهیم در حالی که این کشور بدهی‌های بیشتری به چین پرداخت می‌کند.»

قمار پرهزینه با شرق و ستایش بریکس

در مقابل انتقادات غرب، مقامات غنایی بدهی‌های ایالات متحده را در قیاس با غرامت‌های ادعایی برده‌داری «ناچیز» خوانده‌اند، در حالی که بدهی انرژی پرداخت نشده این کشور در مجموع به ۲.۶ میلیارد دلار می‌رسد. اولویت دادن به چین به جای ایالات متحده، یک انتخاب مالی با پیامدهای ژئوپلیتیکی گسترده است.

این رویکرد با انتخاب‌های دیپلماتیک جان ماهاما، رئیس جمهور غنا، همسو است. ماهاما سال گذشته در مصاحبه‌ای با یک آژانس رسانه‌ای دولتی روسیه، سازمان بریکس به رهبری روسیه و چین را به عنوان «قدرتی که در برابر انحصار غرب ایستاده» ستود. او همچنین در خاطرات خود با عنوان «اولین کودتای من» که به زبان‌های انگلیسی و روسی منتشر شده، روسیه را ستایش کرده است.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که ماهاما باید با احتیاط قدم بردارد، زیرا روسیه سابقه طولانی در وعده‌های بدون عمل و عملکرد ضعیف در آفریقا دارد.

عملیات بازیابی و آزار سیاسی مخالفان

ماهاما، که در سال جاری دوباره به قدرت بازگشت، تقریباً بلافاصله پس از تصدی سمت، «عملیات بازیابی تمام غنایم» (ORAL) را آغاز کرد. این کمپین که ظاهراً ضد فساد است، در واقع مکانیسمی برای اعمال نفوذ بر دولت و سیستم قضایی علیه مخالفان سیاسی، به ویژه حزب میهن‌پرست جدید (NPP)، است.

در راستای کمپین ORAL، یک دادستان ویژه تحقیقاتی را در مورد سیاستمداران سابق حزب NPP آغاز کرده که ارشدترین آن‌ها کن اوفوری-آتا، وزیر دارایی سابق است. اوفوری-آتا، بانکدار سابق وال استریت، خانه خود را هدف حمله دولت دید، ظاهراً بدون حکم؛ در حالی که او برای درمان سرطان در ایالات متحده به سر می‌برد. این ماجرا به نوعی نمایشی سیاسی شباهت داشت.

با وجود اینکه اوفوری-آتا به عنوان «فراری از عدالت» اعلام و با اخطار قرمز اینترپل مواجه شد، دادستان ویژه بعداً مجبور به اعتراف شد که هیچ درخواست استردادی به ایالات متحده ارائه نشده است. این موضوع سوالاتی جدی در مورد معیارهای اخطار قرمز اینترپل و ماهیت اتهامات مطرح کرده است. از پنج اتهام کلی علیه اوفوری-آتا، تنها یکی مربوط به عملکرد وزارت دارایی است و سایر موارد به پردازش هزینه‌ها مرتبط هستند، بدون آنکه افراد مستقیماً دخیل در وزارتخانه متهم شده باشند. این اقدامات به سادگی به عنوان آزار و اذیت سیاسی تفسیر می‌شود.

تضعیف قوه قضائیه و تحکیم وفاداری

یکی از نگران‌کننده‌ترین اقدامات دولت ماهاما، تضعیف استقلال قوه قضائیه است. اخیراً، رئیس دادگاه عالی پس از تحقیقاتی که جزئیات آن علنی نشده، به حالت تعلیق درآمد و ماهاما در نهایت او را برکنار کرد. این اولین باری است که یک رئیس دادگاه عالی از زمان بازگشت غنا به دموکراسی در سال ۱۹۹۲ برکنار می‌شود.

در پی این اقدام، ماهاما هفت قاضی جدید دیوان عالی کشور را منصوب کرد و به این ترتیب، وفاداری قضایی را تحکیم بخشید. همزمان، پنج پرونده مربوط به مقامات ارشد سابق حزب کنگره ملی دموکراتیک (NDC) ماهاما مختومه اعلام شد. همچنین، اتهامات کیفری علیه کوابنا دوفور، وزیر دارایی سابق NDC، در رابطه با فروپاشی بانک خصوصی او (یونی‌بانک) نیز پایان یافت؛ این در حالی است که جانشین او، اوفوری-آتا، برای نجات بانک و بازیابی پس‌انداز سپرده‌گذاران وارد عمل شده بود.

انرژی، فساد و هزینه هم‌سویی با شرق

مجموعه‌ای از اقدامات شامل: بدهی به شرکت‌های انرژی ایالات متحده، روابط نزدیک با روسیه، اقدامات قانونی علیه مخالفان سیاسی و سوالات پیرامون اطلاعیه‌های اینترپل، چرخش نگران‌کننده غنا به سمت شرق را آشکار می‌سازد.

غنا که زمانی به عنوان داستان موفقیت غرب در حوزه انرژی آفریقا قلمداد می‌شد، اکنون به یک نمونه هشدارآمیز تبدیل شده است که نشان می‌دهد چگونه فساد و ایدئولوژی می‌تواند آینده یک کشور را سریع‌تر از هر چاه نفتی تخلیه کند.